ارزیابی یکپارچه اثرات زیست محیطی طرحهای عمرانی و شهرسازی بر توسعه پایدار شهری مطالعه موردی کلانشهر (تهران)

رشد شتابان شهرنشینی و گسترش طرحهای عمرانی و شهرسازی در دهه های اخیر فشارهای فزاینده ای بر منابع طبیعی، کیفیت محیط زیست و پایداری شهری وارد کرده است. کلان شهرها به ویژه تهران به دلیل تمرکز بالای جمعیت، مصرف گسترده انرژی و انتشار قابل توجه آلاینده ها با چالش هایی نظیر آلودگی هوا، کاهش فضای سبز، افزایش جزیره گرمایی شهری و افت تاب آوری اکولوژیک مواجه اند. در این میان ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) به عنوان ابزاری مهم برای مدیریت پیامدهای توسعه مطرح شده است؛ با این حال، رویکردهای سنتی آن عمدتا بخشی و پروژه محور بوده و توانایی محدودی در شناسایی اثرات تجمعی و چند بعدی طرح های شهری دارند. هدف این پژوهش ارزیابی یکپارچه اثرات زیست محیطی طرحهای عمرانی و شهرسازی بر توسعه پایدار شهری با تاکید بر کلان شهر تهران است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی بوده و با بهره گیری از داده های اسنادی، اسناد بالادستی، شهری، گزارش های زیست محیطی و نظرات خبرگان انجام شده است. در ابتدا شاخص های ارزیابی یکپارچه اثرات زیست محیطی استخراج و متناسب با شرایط تهران بومی سازی شدند، سپس با استفاده از روش های تصمیم گیری چندمعیاره مولفه های زیست محیطی موثر بر توسعه پایدار شهری اولویت بندی گردید. در ادامه چند نمونه از طرح های عمرانی و شهرسازی منتخب به صورت تطبیقی ارزیابی و اثرات تجمعی آنها بر شاخص های کلیدی محیط زیست شهری تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که کیفیت هوا، مصرف انرژی، حفاظت از منابع آب و پیوستگی فضاهای سبز مهم ترین مولفه های تاثیرگذار بر توسعه پایدار شهری تهران هستند و طرح های عمرانی موجود اغلب فاقد رویکرد یکپارچه در ارزیابی اثرات زیست محیطی اند. در نهایت پژوهش با ارائه یک چارچوب عملیاتی ارزیابی یکپارچه بر ضرورت گذار از ارزیابی های بخشی به رویکردهای جامع و بومی برای دستیابی به توسعه پایدار شهری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

شاخص های پایدار شهری ، ارزیابی یکپارچه اثرات زیست محیطی ، توسعه پایدار شهری ، اثرات تجمعی زیست محیطی