ارزیابی تاب آوری شهری کاشان در برابر مخاطرات اقلیمی

تاب آوری شهری یکی از رویکردهای کلیدی برای مواجهه با پیامدهای فزاینده تغییرات اقلیمی در شهرهای مناطق خشک و نیمه خشک ایران است. شهر کاشان طی دهه های اخیر تحت تاثیر روندهای اقلیمی نامطلوب از جمله افزایش دما، کاهش بارش، تشدید کمبود آب و تکرار رخدادهای گردو غبار قرار گرفته و آسیب پذیری ساختارهای کالبدی، نهادی و اجتماعی آن به شکل چشمگیری افزایش یافته است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی تاب آوری شهری کاشان در برابر مخاطرات اقلیمی با تاکید بر سه مخاطره اصلی گرم شدن هوا، کمبود آب و گردوغبار است. این پژوهش با رویکرد کیفی-تحلیلی انجام شده و داده های آن از طریق تحلیل اسنادی، بررسی جامع گزارش های رسمی، داده های اقلیمی و انجام ۱۵ مصاحبه نیمه ساختارمند با خبرگان حوزه های مدیریت شهری، محیط زیست، برنامه ریزی فضایی و منابع آب گردآوری شده است. تحلیل محتوا به شیوه استقرایی صورت گرفت و یافته ها در قالب سه بعد تاب آوری کالبدی، مدیریتی–نهادی و اجتماعی–اقتصادی تفسیر شدند. یافته ها نشان می دهد که تاب آوری کالبدی کاشان در برابر امواج گرما و کمبود آب در سطح متوسط رو به پایین قرار دارد و فرسودگی زیرساخت های حیاتی، گسترش ساخت وسازهای ناسازگار با اقلیم و محدودیت ظرفیت شبکه های آبرسانی مهم ترین عوامل آن هستند. در بعد مدیریتی نهادی نیز پراکندگی وظایف، نبود برنامه جامع تاب آوری اقلیمی، کمبود هماهنگی بین بخشی و ضعف داده های یکپارچه اقلیمی مانع شکل گیری نظام حکمرانی کارآمد شده است. بعد اجتماعی–اقتصادی نیز با وجود برخورداری از سرمایه اجتماعی قابل توجه، به دلیل محدودیت مشارکت عمومی، وابستگی اقتصادی به بخش های آسیب پذیر و نابرابری در دسترسی به منابع در سطحی شکننده قرار دارد. جمع بندی کلی نشان می دهد که تاب آوری کاشان میانه اما ناپایدار است و بدون اصلاحات ساختاری، تقویت برنامه ریزی اقلیم محور و ارتقای ظرفیت نهادی در برابر مخاطرات اقلیمی آینده آسیب پذیر خواهد بود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، مخاطرات اقلیمی ، گرم شدن هوا ، کمبود آب ، گردو غبار ، برنامه ریزی شهری