تحلیل الگوی فضایی توزیع خدمات شهری و سنجش میزان تحقق عدالت فضایی در کلان شهر تبریز

عدالت فضایی به عنوان یکی از ابعاد اساسی عدالت اجتماعی به نحوه توزیع منصفانه منابع، خدمات و فرصت ها در ساختار فضایی شهر اشاره دارد و نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و کاهش نابرابری های اجتماعی ایفا می کند. در دهه های اخیر رشد شتابان شهرنشینی، توسعه افقی کلان شهرها و تمرکزگرایی در تخصیص منابع شهری زمینه بروز نابرابری های فضایی در دسترسی به خدمات شهری را فراهم کرده است. کلان شهر تبریز نیز به عنوان یکی از قطب های مهم شهری کشور طی سال های اخیر با الگوی نامتوازن در توزیع خدمات آموزشی، بهداشتی، فرهنگی و حمل ونقل عمومی مواجه بوده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوی فضایی توزیع خدمات شهری و سنجش میزان تحقق عدالت فضایی در کلان شهر تبریز انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از حیث روش توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکردی کمی اجرا شده است. داده های پژوهش از طریق پرسشنامه (۱۵۰) شهروند ساکن مناطق ده گانه شهرداری تبریز، مطالعات اسنادی و لایه های اطلاعات جغرافیایی گردآوری گردید. تحلیل مکانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شد و برای وزن دهی شاخص ها از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و برای رتبه بندی مناطق از روش TOPSIS بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که توزیع خدمات شهری در تبریز از الگوی خوشه ای و ساختار مرکز-پیرامون تبعیت می کند. تمرکز خدمات در مناطق مرکزی و توسعه یافته و کمبود نسبی آن در مناطق حاشیه ای و کم بهره مشاهده شد. همچنین اختلاف معناداری در شاخص ترکیبی عدالت فضایی میان مناطق شهری وجود دارد. یافته ها بیانگر آن است که عدالت فضایی در بعد توزیعی به طور کامل محقق نشده و بازنگری در سیاست های مکان یابی خدمات و تخصیص منابع شهری ضروری است.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، توزیع خدمات شهری ، نابرابری فضایی ، تحلیل مکانی ، برنامه ریزی شهری ، تبریز