تحلیل پویایی شبکه شهری استان اصفهان با تاکید بر تغییرات جمعیتی و سلسله مراتب شهری (۱۳۳۵-۱۴۰۰)

شبکه شهری به عنوان یکی از ارکان اصلی سازمان فضایی سرزمین بازتاب دهنده الگوی توزیع و تعاملات جمعیتی، اقتصادی و فضایی میان شهرها در مقیاسهای مختلف است. استان اصفهان به دلیل جایگاه تاریخی، جمعیتی و عملکردی خود همواره یکی از کانونهای مهم شکل گیری و تحول شبکه شهری در ایران به شمار می رود. هدف این پژوهش تحلیل پویایی شبکه شهری استان اصفهان با تاکید بر تغییرات جمعیتی و تحولات سلسله مراتب شهری طی دوره زمانی ۱۳۳۵ تا ۱۴۰۰ است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و مبتنی بر داده های سرشماری عمومی نفوس و مسکن و سالنامه های آماری رسمی است. در این راستا تحولات فضایی و ساختاری شبکه شهری استان بر اساس نقشه ها و داده های جمعیتی دوره های سرشماری ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۰ مورد تحلیل مکانی قرار گرفته و به منظور به روزرسانی و تکمیل روندها از داده های آماری سرشماری های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰ در قالب تحلیل های روندی و مقایسه ای استفاده شده است. با بهره گیری از شاخص های جمعیتی و تحلیل رتبه-اندازه شهرها، تغییرات ساختار شبکه شهری، میزان تمرکز جمعیت و جایگاه شهرهای اصلی و میانی استان بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که شبکه شهری استان اصفهان طی دوره مورد مطالعه از ساختاری نسبتا پراکنده به تدریج به سمت الگویی متمرکز و سلسله مراتبی حرکت کرده است. تمرکز جمعیت در سطوح بالای سلسله مراتب شهری به ویژه در شهر اصفهان و شهرهای پیرامونی آن تقویت شده و داده های سال های ۱۳۹۵ و ۱۴۰۰ نیز تداوم این الگو و انحراف نسبی شبکه شهری از قانون رتبه-اندازه را تایید می کنند. هرچند افزایش تعداد شهرها و رشد کمی شهرهای کوچک و میانی موجب پیچیده تر شدن ساختار شبکه شهری استان شده است اما این تحولات نتوانسته اند به برقراری تعادل کامل در توزیع فضایی جمعیت منجر شوند. یافته ها بیانگر تداوم عدم تعادل نسبی در شبکه شهری استان اصفهان و ضرورت بازنگری در سیاست های فضایی و برنامه ریزی منطقه ای با تاکید بر تقویت نقش شهرهای میانی و کاهش فشار جمعیتی بر کانون اصلی شبکه شهری است.

کلیدواژه ها:

شبکه شهری ، تغییرات جمعیتی ، سلسله مراتب شهری ، استان اصفهان ، تحلیل فضایی