خلق مکان در فضاهای بین راسته شهری نقش دست فروشی غیررسمی در تولید فضای عمومی موقت (مطالعه موردی فضاهای ورودی بانک ها و ادارات در شهر زنجان)

چکیده: مقدمه در شهرهای ایرانی فضاهای شهری اغلب به گونه ای طراحی شده اند که انعطاف پذیری کمی در برابر نیازهای اجتماعی و اقتصادی واقعی دارند. در این میان فضاهای بین راسته Interstitial Spaces مانند جوی آب کنار خیابان، حاشیه ورودی بانک ها و ادارات و فضاهای نیمه عمومی مقابل ساختمان های اداری به طور غیر رسمی توسط دست فروشان به عنوان صحنه های فعالیت اقتصادی موقت تکرار می شوند. این پدیده به ویژه در ساعات پایانی روز و روزهای تعطیل نشان دهنده یک فرآیند پویا از خلق مکان Place-Making است که در آن فضاهای ناخواسته زیر کالبدی و نامطلوب از طریق استفاده مجدد و بازتولید معنا به فضاهای اجتماعی اقتصادی پویا تبدیل می شوند. هدف پژوهش: هدف این مقاله تحلیل نقش دست فروشان در خلق مکان در فضاهای بین راسته شهری، با تمرکز بر بخش تجاری خیابان سعدی از نیمه جنوبی سعدی شمال و سعدی وسط و سعدی جنوبی تا ورودی بازار و محدوده سبزه میدان زنجان می باشد. روش شناسی تحقیق: مرور سیستماتیک ادبیات Systematic Literature Review با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) است که در آن از منابع معتبر بین المللی و داخلی (۱۳۹۰ - ۱۴۰۳ / ۲۰۱۱ - ۲۰۲۴) استفاده شده است. همچنین یافته های کیفی از مشاهدات میدانی عکس برداری از فضاهای مورد مطالعه و تحلیل بصری از نحوه قرارگیری میزها، بساط ها و جمعیت شناسی دست فروشان در تقویت تحلیل مفهومی به کار گرفته شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش خیابان سعدی و محدوده سبزه میدان شهر زنجان. یافته ها و بحث: دست فروشان با قرار دادن میز بر روی جوی آب یا حاشیه خیابان فضاهای موقتی با هویت اجتماعی قوی ایجاد می کنند که به عنوان بازارهای فرعی Pop-up Markets عمل می کنند. این فضاها عمدتا در ساعات پس از ظهر و پایان هفته فعال می شوند که نشان دهنده زمان بندی موقت و پویایی فضایی است. فضاهای مقابل بانک ها و ادارات به دلیل دسترسی بالا، تردد پیاده و تجمع موقت مردم به عنوان نقاط استراتژیک برای دست فروشی انتخاب می شوند. نتایج: این پژوهش با استناد به نظریه های خلق مکان (Carmona در ۲۰۱۴، اقتصاد غیر رسمی Roy در ۲۰۰۵ و شهرهای موقت Shaw در ۲۰۱۷) نشان می دهد که دست فروشی تنها یک پدیده اقتصادی غیر رسمی نیست، بلکه یک عملکرد شهری هوشمند است که در شکاف های کالبدی شهر فضاهای عمومی را بازتولید می کنند. در نهایت نیز پیشنهاد می شود که به جای سرکوب این فضاها را با طراحی انعطاف پذیر مدیریت زمانی و قانونگذاری هوشمند به رسمیت شناخته شود تا هم از حقوق دست فروشان حمایت شود و هم کیفیت فضای عمومی ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

خلق مکان ، فضاهای بین راسته ای ، دست فروشی ، فضای عمومی موقت ، زنجان