فضای تهی، نور و نمایش قدرت در باروک مطالعه تطبیقی معماری بورومینی و جواهرات مشبک دربار فرانسه

در هنر و معماری باروک فضای تهی صرفا به مثابه فقدان ماده یا خلا کالبدی قابل فهم نیست بلکه عنصری فعال در سازمان دهی، نور، حرکت، ادراک بصری و نمایش قدرت به شمار می آید. این پژوهش با تمرکز بر معماری فرانچسکو بورومینی به ویژه منطق فضایی و نوری آثار او و جواهرات مشبک دربار فرانسه می کوشد نسبت میان تهی بودگی، درخشش و اقتدار را در دو حوزه متفاوت اما همزمان از فرهنگ بصری باروک بررسی کند. هرچند پژوهش های پیشین درباره معماری باروک، آثار بورومینی و هنر درباری فرانسه بیشتر به صورت جداگانه به تحلیل فرم، نور، تزئینات و مناسبات قدرت پرداخته اند، کمتر مطالعه ای به خوانش تطبیقی فضای تهی در مقیاس معماری و جواهر پرداخته است. از این رو اهمیت این تحقیق در آن است که با عبور از مرزهای رایج میان معماری و هنرهای زینتی تخلخل و فضای تهی را به عنوان مفهومی مشترک در نظام زیبایی شناختی باروک بازخوانی می کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که فضای تهی و نور چگونه در معماری بورومینی و جواهرات مشبک دربار فرانسه به ابزاری برای تولید شکوه بصری و نمایش قدرت تبدیل می شوند. فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که در فرهنگ باروک تهی بودگی نه نشانه کمبود یا حذف بلکه سازوکاری برای فعال کردن ماده، تشدید نور، پویاسازی فرم و برجسته سازی اقتدار مذهبی یا سلطنتی است. هدف مقاله تبیین نسبت میان فضای تهی، نور و نمایش قدرت در دو مقیاس متفاوت یعنی فضای معماری و شیء زینتی و نشان دادن پیوند مفهومی میان آنهاست. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، تحلیل فرمی و خوانش نشانه شناختی نمونه های منتخب گردآوری و بررسی می شوند. یافته های پژوهش نشان می دهد که در معماری بورومینی، فضای تهی از طریق انحنا، عمق، گشودگی، حرکت و نورپردازی تجربه ای پویا و قدسی از فضا پدید می آورد؛ در حالی که در جواهرات مشبک دربار فرانسه، حفره ها و ساختارهای باز با عبور نور، افزایش درخشش سنگ ها و سبک سازی بصری بدن درباری را به صحنه ای برای نمایش شکوه و قدرت تبدیل می کنند. بنابراین می توان نتیجه گرفت که فضای تهی در باروک نه عنصری منفعل، بلکه نیرویی سازمان دهنده در تولید معنا، نور و اقتدار است.

کلیدواژه ها:

فضای تهی ، نور ، باروک ، معماری ، بورومینی ، جواهرات مشبک