گچ و اقتصاد مدور چالشهای زیست محیطی بازیافت و جایگزین ها پایدار

گچ از جمله پرکاربردترین مصالح نازک کاری داخلی در ساخت و ساز معاصر است با این حال، غلبه آن بر محیط ساخته شده در پرتو اصول اقتصاد چرخشی که الگوی خطی رایج برداشت، تولید مصرف و دفع را به چالش می کشد، بیش از پیش مورد بازاندیشی قرار گرفته است. مقاله حاضر به بررسی ردپای زیست محیطی گچ، موانع فنی و اقتصادی بازدارنده بازیافت آن و نیز چشم انداز نوظهور جایگزین های پایدار برای اندودهای گچی می پردازد. این پژوهش در قالب یک مرور نظام مند ادبیات و بر اساس اصول کلی تلفیق روایتی شواهد انجام شده است. منابع از پایگاه های علمی معتبر از جمله PubMed، MP ScienceDirect، همراه با گزارش های رسمی نهادهای دولتی و انتشارات تخصصی صنعت گردآوری شدند. منابع بررسی شده عمدتا بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ را در بر می گیرند و برخی مطالعات کلاسیک پیشین نیز به دلیل اهمیت تجربی در تحلیل وارد شده اند. شواهد گردآوری شده در سه محور به هم پیوسته تلفیق شدند: نخست پیامدهای زیست محیطی دفن پسماندهای گچی به ویژه تولید گاز سولفید هیدروژن و نشت سولفات به آب های زیرزمینی؛ دوم چالش های ساختاری در زنجیره تامین بازیافت گچ، از جمله آلودگی ناشی از لایه کاغذی، مسائل اقتصادی حمل و نقل و الزامات خلوص؛ و سوم، ارزیابی تطبیقی پایداری جایگزین های طبیعی مانند اندودهای آهکی و رسی. بررسی یافته ها نشان می دهد که اگرچه گچ از نظر نظری قابلیت بازیافت نامحدود دارد، شکست های ساختاری بازار و خلاهای مقرراتی موجب شده است نرخ جهانی بازیافت ضایعات صفحات گچی در حدود ۳ تا ۵ درصد باقی مانده باشد. همزمان، ابزارهای سیاستی نظیر ممنوعیت دفن در بریتانیا، بریتیش کلمبیا و اتحادیه اروپا در حال تغییر مشوق های اقتصادی به نفع استفاده چرخشی از منابع هستند. در پایان مقاله نتیجه می گیرد که گذار از چرخه خطی کنونی گچ مستلزم مداخله ای هماهنگ در سطوح مقرراتی، فناورانه و طراحی است و جایگزین های طبیعی نیز می توانند به عنوان مکملی کم کربن یا جانشینی نسبی برای سامانه های متداول گچی ایفای نقش کنند.

کلیدواژه ها:

گچ ، اقتصاد چرخشی ، پسماندهای ساخت و ساز و تخریب ، سولفید هیدروژن ، بازیافت صفحات گچی ، مصالح ساختمانی پایدار