واکاوی نقش دیوارنگاری تعاملی در کاهش استرس محیطی و ارتقای حس سرزندگی در فضاهای درمانی مطالعه موردی کلینیک دندان پزشکی کودکان در همدان

این مقاله نقش و ظرفیت دیوارنگاره های تعاملی را در کاهش استرس محیطی و ارتقای سرزندگی فضایی در فضاهای درمانی کودکان بررسی می کند. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر طرح مطالعه موردی اکتشافی با رویکرد توصیفی-تحلیلی است که با پشتیبانی داده های کیفی و کمی محدود انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهده میدانی، مستندسازی تصویری، تحلیل بصری فضایی و پرسشنامه کوتاه کاربران گردآوری شدند. چارچوب نظری پژوهش بر طراحی بیوفیلیک، نظریه بازیابی، توجه، نورومعماری، روان شناسی، رنگ، نظریه گشتالت و دلبستگی به مکان استوار است و توضیح می دهد که کیفیت های بصری و تعاملی محیط چگونه می توانند در تجربه روان شناختی کودکان در برابر فشارهای محیط بالینی نقش میانجی داشته باشند. مطالعه موردی، پژوهش یک کلینیک دندان پزشکی کودکان در همدان است. ارزیابی دیوارنگاره های موجود شامل شخصیت های کارتونی دندان پزشکی بر زمینه نارنجی اشباع شده سه کاستی اصلی را برجسته کرد: رنگ بندی برانگیختگی زا، محتوای بازتاب دهنده موقعیت درمانی به جای ایجاد حواس پرتی مثبت و نبود عناصر تعاملی. نتایج پرسشنامه از ۲۰ نفر از والدین و کادر درمان نیز حاکی از آن بود که ۵۵ درصد مشارکت کنندگان عملکرد دیوارنگاره های موجود را ناکافی ارزیابی کرده اند. این داده ها به دلیل حجم نمونه محدود جنبه اکتشافی دارند و برای نتیجه گیری آماری یا علی به کار نرفته اند؛ با این حال نشان می دهند که استفاده از دیوارنگاره در محیط درمانی بدون پشتوانه نظری و معیارهای طراحی مبتنی بر شواهد، لزوما به کاهش اضطراب یا ارتقای تجربه فضایی منجر نمی شود. بر این اساس هفت محور طراحی در دو سطح مفهومی و اجرایی پیشنهاد می شود: طبیعت محوری، رنگ بندی مبتنی بر شواهد، مناسب سازی تحولی، ادغام عناصر تعاملی، انسجام بصری، پاسخگویی فرهنگی و استقرار فضایی هدفمند. پیامدهای این پژوهش برای طراحی داخلی محیط های درمانی کودکان، بازطراحی کلینیک های دندان پزشکی کودکان و مطالعات آینده در حوزه معماری درمان محور مورد بحث قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

دیوارنگاری تعاملی ، طراحی بیوفیلیک ، نورومعماری ، کلینیک دندان پزشکی کودکان ، استرس محیطی ، سرزندگی فضایی