تببین مولفه های پدیدارشناختی منظر در باغ ایرانی؛ مطالعه موردی: باغ فین کاشان

باغ های تاریخی ایران به عنوان یکی از برجسته ترین جلوه های معماری، منظر، واجد ارزش های کالبدی، فرهنگی و ادراکی متعددی هستند که فراتر از ویژگی های صرفا فیزیکی تجربه ای معنادار از حضور در فضا را برای کاربران فراهم می کنند. در میان این باغ ها باغ فین کاشان به دلیل برخورداری از ساختار فضایی منسجم، حضور موثر عناصر طبیعی به ویژه آب و پوشش گیاهی و همچنین پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی نمونه ای شاخص برای مطالعه کیفیت های ادراکی و معنایی منظر به شمار می آید. از این رو شناخت ابعاد پدیدارشناختی منظر در این باغ می تواند به درک عمیق تر چگونگی شکل گیری تجربه انسانی از فضا کمک کند. بر این اساس پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که «مولفه های پدیدارشناختی منظر در باغ فین کاشان چیست و چگونه تجربه زیسته کاربران را شکل می دهند؟» در راستای پاسخ به این پرسش هدف پژوهش تبیین و شناسایی مولفه های پدیدارشناختی منظر در باغ فین کاشان و بررسی نقش آنها در شکل گیری تجربه زیسته و معنای مکان است. این پژوهش از نظر ماهیت کیفی و مبتنی بر رویکرد پدیدارشناسی است. گردآوری داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی، مشاهده میدانی و تحلیل ویژگی های فضایی و ادراکی باغ انجام شده و داده های حاصل با استفاده از تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مولفه هایی نظیر حس مکان، ادراک چند حسی، هویت و معنای مکان، روح مکان و تجربه زیسته نقش اساسی در شکل گیری تجربه منظر در باغ فین کاشان دارند. همچنین حضور عنصر آب، نظم هندسی فضا، پوشش گیاهی و لایه های تاریخی باغ در تقویت این مولفه ها موثر است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که کیفیت منظر در باغ فین صرفا حاصل سازمان کالبدی فضا نیست بلکه از تعامل میان عناصر طبیعی، فرهنگی و ادراکی شکل می گیرد و تجربه ای عمیق و معنادار از مکان را برای بازدیدکنندگان فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

پدیدارشناسی ، منظر ، باغ ایرانی ، باغ فین کاشان ، معماری منظر