ملاحظات طراحی اقلیم محور و معماری بومی برای مجموعه های مسکونی کم مصرف در اقلیم گرم و مرطوب مطالعه موردی جزیره بوموسی

ایران کشوری است پهناور با تمدنی دیرین و اقلیم بسیار متنوع و متفاوت در طول عرض جغرافیایی وسیع که همین تنوع و تفاوت در اقلیم و گستردگی، معماری خاص و ساخت وسازهای متفاوتی را در شهرهای مختلف به وجود آورده است. این تفاوت در معماری و ساخت وساز بنا به اقلیم بسیار پیچیده و متنوع شکل های متفاوتی به خود گرفته است. این تفاوت از شهرهای شمالی تا مرکزی و جنوبی ایران به وضوح قابل مشاهده و تمایز است. در پهنه جنوبی ایران، در منطقه آب و هوایی گرم و مرطوب و در نوار ساحلی جنوبی و به ویژه جزایر جنوبی ایران، معماری تحت تاثیر اقلیم و آب و هوای خاص این منطقه در طول سالیان طولانی و با استفاده و به کارگیری تجربیات گذشته شکل گرفته است. از آغاز پیدایش این تمدن بزرگ در خاورمیانه ایرانیان همواره کوشیده اند تا زندگی و خانه های خود را در محل های آب و هوایی مناسب برای زیست و کشاورزی و دامپروری بنا کنند. بنابراین اولین و مهم ترین مناطق برای ساخت خانه هایشان در کنار رودها و سواحل دریاها و سرزمین هایی که آب و هوای مطلوب تری داشتند پا گرفت. سواحل جنوبی ایران به دلیل همجواری با دریای عمان و خلیج فارس از اولین مناطقی است که تمدن خاص و شیوه ی زندگی منحصر به فردی در آن شکل گرفت. عواملی همچون امکان استفاده از دریا و تجارت از طریق کشتیرانی با کشورهای دیگر و ماهیگیری و صید مروارید به مرور زمان باعث افزایش جمعیت در این مناطق و اهمیت بیشتر سواحل جنوبی ایران و جزایر آن شد. اکثریت ساکنین نوار جنوبی ایران و جزایر آن صیادان و تجاری بوده و هستند که به منظور تسهیل در رفت و آمد از دریا به خانه تمایل به ساخت خانه هایی ساحلی و همجوار با دریا. خانه هایی در کنار دسترسی آسان، آسایش اقلیمی مطلوبی نیز داشته باشد تا ساکنین گرما و رطوبت منطقه را تاب بیاورند. استفاده از پتانسیل های این خطه خاص مثل: همجواری با دریا، نسیم مطلوبی که از سمت دریا به ساحل می وزد، و همچنین وسعت منطقه این امکان را به بومیان این مناطق می دهد که خانه هایی بزرگ با فاصله از یکدیگر با حیاط هایی مرکزی و وسیع را داشته باشند. تراکم نسبتا کم و همچنین به کارگیری مصالح بومی مثل چوب، شن سفید و خاک روشن، سنگ های قلوه ای در کنار استفاده از رنگ های روشن معماری و فرم ساختمانی این منطقه را شکل داده است. شناشیرهای مسقف بیرونی در نما که از جنس چوب هستند در کنار پنجره های بزرگ که بیشترین سطح نمای خانه ها را شامل می شود و سایبان ها که از نما جلو زده اند و رنگ سفید به نسبت زیاد با رنگ آبی آسمانی که از رنگ دریا گرفته شده فرم غالب معماری و زیبای این منطقه را شکل داده است. طراحی مجموعه مسکونی بوموسی در جنوبی ترین پهنه ی خاکی سرزمین ایران، از همین معماری بومی و کهن منطقه ی جنوب ایران در اقلیم گرم و مرطوب وام گرفته است. هدف از طراحی مجموعه مسکونی بوموسی در بخش مسابقه بازگشت به اصول طراحی بومی جزیره بوموسی و توجه به فرهنگ اصیل و بومی مردم این منطقه و پر کردن این فضای خالی بود تا فاصله ای که در سال های اخیر با بی توجهی طراحان به معماری ویژه ی خطه جنوبی ایران صورت گرفته است دوباره با مطالعه ی اصولی و استفاده از پتانسیل های محلی و معماری بومی احیا شود تا ساکنین در برخورد با یک مجموعه مسکونی جدید بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند و مجموعه نیز بتواند پاسخگوی اهالی بومی اما جوان منطقه باشد. از سوی دیگر جزیره دارای پتانسیل های بسیار و بالقوه ای است که کاملا این امکان را می دهد تا مجموعه ای پایدار در جهت کنترل انرژی و شبیه به مجموعه های مسکونی به روز در کشورهای دیگر به ویژه کشورهای عربی مانند امارات که آب و هوایی مشابه دارند طراحی شود. انرژی های پاک مثل باد و آفتاب که از سوخت های پاک هستند، این امکان را می دهد تا ساختمان هایی با مصرف انرژی کم طراحی و ساخته شود. ساختمان هایی که در برابر شرایط اقلیمی منطقه پایداری و تاب آوری مناسب تری داشته باشند. استفاده از المان های معماری در جنوب ایران همچون حیاط مرکزی، فاصله بناها از یکدیگر به منظور گردش هوا و کنترل رطوبت، دیوارهای بلند در جهت سایه اندازی برای تردد در کوچه ها و آسایش حرارتی ساکنین، سقف های بلند و مسطح، شناشیرهای بیرونی و داخلی، پنجره های بزرگ با سایبان ها، کشیدگی خانه ها در جهت شرقی غربی، و بسیاری دیگر از المان ها و پتانسیل های منطقه ای این امکان را می دهد تا شکافی که سال ها بر اثر بی توجهی طراحان و سازندگان باعث از بین رفتن بافت بومی در این منطقه شده التیام یابد و خانه ها و مجموعه هایی منطبق با فرهنگ بومی ساکنین این مناطق و در جهت پایداری و طراحی و ساخت ساختمان های صفر انرژی با رویکرد استفاده از انرژی های پاک و کنترل انرژی صورت پذیرد.

کلیدواژه ها:

اقلیم ، معماری بومی ، مجتمع مسکونی ، کنترل انرژی