طراحی معماری پناهگاههای شهری چند منظوره مبتنی بر اصول پدافند غیر عامل؛ ارائه الگوی پیشنهادی برای کلان شهرهای ایران

افزایش تنش های سیاسی، بحران های شهری و تهدیدات علیه زیرساخت های حیاتی ضرورت توسعه فضاهای ایمن و پناهگاهی را بیش از گذشته آشکار ساخته است. پناهگاه های شهری به عنوان یکی از مهم ترین عناصر پدافند غیرعامل نقش موثری در کاهش خسارات انسانی، حفظ عملکرد شهری و افزایش تاب آوری شهرها در شرایط بحران دارند. هدف این پژوهش، بررسی اصول طراحی معماری پناهگاه های شهری با تاکید بر الزامات پدافند غیرعامل، تحلیل ویژگی های عملکردی و فضایی پناهگاه ها و ارائه الگوی پیشنهادی متناسب با شرایط اقلیمی و شهری ایران است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی استانداردهای (FEMA) و (UFC)، تحلیل نمونه های جهانی و منابع تخصصی معماری زیرزمینی گردآوری شده است. در این راستا، نمونه های موفق جهانی شامل شهر زیرزمینی هلسینکی و پناهگاه های عمومی سوئیس مورد بررسی و تحلیل تطبیقی قرار گرفته اند. همچنین با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت راهبردی بندرعباس، الگوی پیشنهادی طراحی پناهگاه شهری برای این شهر ارائه شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که طراحی پناهگاه های شهری نیازمند رویکردی جامع و تلفیقی میان اصول پدافند غیرعامل، معماری زیرزمینی، زیرساخت های شهری و الزامات اقلیمی است. استفاده از ساختار نیمه مدفون بتن مسلح، سیستم تهویه فشار مثبت NBC، طراحی چندمنظوره و بهره گیری از الگوهای بومی معماری جنوب ایران می تواند نقش موثری در افزایش ایمنی، کاهش آسیب پذیری و ارتقای تاب آوری شهری در شرایط بحران ایفا کند.

کلیدواژه ها:

پناهگاه ، پدافند غیر عامل ، معماری دفاعی ، تاب آوری شهری ، مدیریت بحران