مروری بر تاثیرات روان شناختی معماری بیوفیلیک در فضاهای مسکونی

گسست انسان از طبیعت در معماری مسکونی معاصر سلامت روان ساکنان را به چالش کشیده است. با وجود تاکید نظریه های روان شناسی محیطی بر نقش طبیعت در کاهش استرس شکاف عمیقی میان این دانش و کاربست آن در طراحی مسکن وجود دارد. پژوهش حاضر با مرور سیستماتیک تاثیرات روان شناختی معماری بیوفیلیک در فضاهای مسکونی را شناسایی، دسته بندی و تبیین می کند. جستجوی نظام مند در پایگاه های علمی داخلی و بین المللی در بازه ۲۰۱۴-۲۰۲۴ انجام شد و از میان ۱۲۰ مقاله ۲۸ پژوهش معتبر با معیارهای ورود انتخاب و با روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری سه گانه تحلیل گردید. یافته ها نشان داد تاثیرات روان شناختی در ۱۳ مقوله طبقه بندی می شود که مهم ترین آنها عبارت اند از کاهش استرس و اضطراب، بهبود سلامت روان و آرامش، افزایش حس تعلق به مکان، تقویت تعاملات اجتماعی و بهبود عملکرد شناختی. موثرترین مولفه های بیوفیلیک شامل پناهگاه حضور، آب، گیاهان، نور طبیعی و مصالح طبیعی است. مطالعات میدانی در شهرهای تهران، شیراز، تبریز و ساری و نیز نمونه های جهانی مانند بوسکو ورتیکاله و جول شانگی تاثیر این مولفه ها را بر کاهش کورتیزول، تنظیم ضربان قلب و افزایش رضایتمندی ساکنان تایید کرده اند. نتیجه گیری می شود که معماری بیوفیلیک نه یک رویکرد زیبایی شناختی بلکه ضرورتی روان شناختی در طراحی مسکن معاصر است. با وجود مزایای اثبات شده کمبود پژوهش های بومی و شکاف میان دانش نظری و کاربست عملی از مهم ترین چالش هاست. پژوهش حاضر با ارائه راهکارهای طراحی زمینه را برای به کارگیری این رویکرد در معماری مسکونی ایران فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

معماری ، بیوفیلیک ، روان شناسی محیطی ، سلامت روان ، مسکن ، حس تعلق ، کاهش استرس ، مرور سیستماتیک