تحلیل و مقایسه تطبیقی رویکردها و گرایش های معماری معاصر ایران و ترکیه از نوسازی آمرانه تا پارادایم های پسابحران (۱۹۲۰-۲۰۲۵)

این پژوهش جامع با هدف بازخوانی انتقادی و تحلیل تطبیقی تحولات معماری در دو کشور ایران و ترکیه به مثابه دو قطب فرهنگی و سیاسی خاورمیانه، تدوین شده است. اهمیت این مطالعه در عبور از تاریخ نگاری های خطی و تقلیل گرایانه نهفته است که معماری مدرن در این منطقه را صرفا تقلیدی دست دوم از غرب می پندارند. با بهره گیری از نظریه مدرنیته های چندگانه و مفهوم «ترجمه فرهنگی»، این گزارش پویایی های درونی تحولات کالبدی را از دهه ۱۹۲۰ تا دوران معاصر و به ویژه تحولات ساختاری و گفتمانی سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ واکاوی می کند. یافته ها نشان می دهد که علی رغم نقاط آغازین مشترک در نوسازی آمرانه و حضور معماران خارجی در اوایل قرن بیستم، ایران و ترکیه در قرن بیست و یکم تحت تاثیر متغیرهای ژئوپلیتیک و اقتصادی متفاوت مسیرهای واگرایی را پیموده اند. در حالی که ترکیه با اتکا به الگوی نوسازی نئولیبرال «دولتی و جذب سرمایه جهانی» به سمت مگاپروژه هایی چون گالاتاپورت و بازسازی های عظیم پس از زلزله ۲۰۲۳ پیش رفته است، ایران تحت فشار تحریم های بین المللی و انزوای اقتصادی پارادایم معماری مقاومت و زیبایی شناسی «کمبود» را توسعه داده است که بر مصالح بومی، بازیافت و بازآفرینی تطبیقی میراث صنعتی تمرکز دارد. این تفاوت ها در گونه شناسی های مسکن، بناهای فرهنگی و فضاهای عمومی به وضوح قابل ردیابی است و نشان می دهد چگونه معماری همچنان اصلی ترین ابزار برای مهندسی اجتماعی، بقا و برساخت هویت ملی در خاورمیانه باقی مانده است.

کلیدواژه ها:

معماری معاصر ، هویت ، معماری مدرنیسم ، رویکرد تطبیقی ، معماری ملی گرا