شفافیت و محرمیت در ساختار فضایی خانه های سنتی ایران نمونه موردی خانه های سادات طباطبایی بروجرد

فضا در معماری ایران همواره به عنوان جوهره و عنصر بنیادین مطرح بوده است نخستین فضایی که انسان ایرانی برای آرامش و سکونت برگزیده خانه است در معماری سنتی ایران خانه صرفا سرپناهی فیزیکی نیست بلکه بازتابی از جهان بینی باورهای دینی و ارزشهای فرهنگی جامعه ایرانی اسلامی به شمار می آید این فضاها علاوه بر کارکرد زیستی حامل معنا و نمادهایی اند که در سازمان فضایی بناها متجلی می شوند، از این رو درک معماری ایرانی بدون تحلیل ساختار فضایی آن امکان پذیر نیست پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی، به بررسی دو کیفیت بنیادین در ساختار فضایی معماری ایرانی یعنی «شفافیت» و «محرمیت» می پردازد. نمونه مورد بررسی خانه های تاریخی سادات طباطبایی بروجرد است که در بافت تاریخی اسلامی این شهر قرار دارند و محل سکونت روحانیون برجسته دوران خود بوده اند. مبانی نظری تحقیق به روش کتابخانه ای گردآوری و داده ها با بهره گیری از استدلال منطقی تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد سازمان فضایی این خانه ها علاوه بر پاسخگویی به نیازهای عملکردی و اقلیمی در پیوندی عمیق با باورهای فرهنگی و دینی شکل گرفته است وجود سلسله مراتب، فضایی تفکیک دقیق قلمروهای خصوصی و عمومی و بهره گیری از عناصری چون ارسی مهتابی و ایوان تعادلی میان شفافیت و محرمیت ایجاد کرده اند همچنین طراحی درونگرا و تاکید بر حیاط، مرکزی ضمن بهبود شرایط اقلیمی موجب تقویت حس تعلق و آرامش ساکنان شده است بدین ترتیب خانه های طباطبایی را می توان الگویی ارزشمند در بازخوانی مفاهیم اصیل معماری ایرانی اسلامی در طراحی معاصر دانست.

کلیدواژه ها:

شفافیت ، محرمیت ، خانه ایرانی ، ساختار فضایی ، معماری سنتی