بازشناسی جایگاه آجر در سه دوره ی تاریخی معماری ایران

این پژوهش با استناد به منابع معتبر کتابخانه ای، سه جایگاه بنیادین در سیر تحول معماری آجری ایران را مورد واکاوی قرار می دهد. یافته های تحقیق نشان می دهد که معماری آجری ایران در طول تاریخ خود سه جایگاه ساختاری و زیبایی شناختی اساسی را تجربه کرده است. نخستین جایگاه در گذار از آجر به مثابه سیستم سازهای در معماری پیش از اسلام به شکوه معماری آجری پیچیده و نظام مند دوره سلجوقی رخ داده است. در این دوره آجر از حالت عنصری صرفا سازهای خارج شده و به رسانه ای برای بیان هنری تبدیل می شود. دومین جایگاه در دوره تیموری و صفوی اتفاق افتاده زمانی که آجر جایگاه غالب خود را در نما از دست داده و به تدریج به لایه ای زیرین برای پوشش کاشی تبدیل می شود. سومین و مهم ترین جایگاه در دوره قاجار و به ویژه در عصر معاصر رخ داده که با جایگزینی مصالح جدید و تقلید از الگوهای غربی همراه بوده است. این مطالعه با تحلیل این سه جایگاه تاریخی نشان می دهد که هر یک از این دوره های انتقالی علاوه بر تغییر در شیوه های اجرایی بازتابی از تحولات اجتماعی اقتصادی و فرهنگی عصر خود بوده اند. مقاله در نهایت بر ضرورت بازخوانی انتقادی این جایگاه ها و امکان بازتولید خلاقانه معماری آجری در عصر حاضر تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

معماری ، ایران ، دوره ایلخانی ، دوره سلجوقی ، دوره تیموری ، معماری معاصر ، آجر