نقش طراحی معماری در ارتقاء حس تعلق مکانی در فضاهای عمومی شهری (مطالعه موردی بوستان های شهری تهران)

در دنیای معاصر شهرها به عنوان ساختارهایی پویا و در حال تحول بیش از گذشته نیازمند فضاهای عمومی با کیفیت برای تقویت پیوندهای اجتماعی، روانی و فرهنگی شهروندان هستند. یکی از مفاهیم کلیدی که در دهه های اخیر در طراحی شهری و معماری معاصر مورد توجه قرار گرفته مفهوم حس تعلق مکانی است؛ حسی که ارتباط عاطفی، ذهنی و رفتاری فرد با یک مکان خاص را توصیف می کند و می تواند نقش موثری در ارتقاء کیفیت زندگی، مشارکت اجتماعی و هویت جمعی ایفا کند. با توجه به این که فضاهای عمومی شهری به ویژه بوستان ها بستری مناسب برای تعاملات اجتماعی و هویت یابی شهری فراهم می کنند، طراحی معماری این فضاها می تواند تاثیر مستقیمی بر میزان تعلق خاطر کاربران داشته باشد. در این مقاله تلاش شده است با رویکردی تحلیلی و کاربردی به بررسی نقش عناصر طراحی معماری در تقویت حس تعلق مکانی در بوستان های شهری تهران پرداخته شود. تحقیق حاضر با استفاده از روش ترکیبی (کیفی و کمی) شامل مطالعات میدانی، تحلیل نمونه های موردی و پرسش نامه انجام شده است. نتایج حاکی از آن است که عواملی چون استفاده از عناصر بومی و فرهنگی، طراحی دعوت کننده، توجه به انسان محوری در مقیاس، فراهم سازی فرصت تعامل اجتماعی و انعطاف پذیری فضایی، تاثیر مستقیمی بر افزایش حس تعلق شهروندان دارند. همچنین طراحی معماری زمانی موثر واقع می شود که با زمینه فرهنگی و تاریخی جامعه هدف هم راستا بوده و امکان بازتعریف روزمره مکان را برای کاربران فراهم سازد. این پژوهش در نهایت راهکارهایی عملی برای طراحان شهری، معماران و مدیران شهری پیشنهاد می دهد تا از طریق بازنگری در طراحی فضاهای عمومی نه تنها به ارتقاء حس تعلق مکانی، بلکه به بهبود امنیت، زیبایی، تعاملات انسانی و کیفیت زندگی در شهرهای امروزی کمک نمایند.

کلیدواژه ها:

طراحی معماری ، حس تعلق مکانی ، فضاهای عمومی شهری ، هویت مکان ، کیفیت فضای شهری