مروری بر دستورالعملهای بهسازی لرزه ای

ایران به دلیل استقرار بر پهنه های لرزه خیز فعال و مجاورت با گسل های متعدد همواره با سطح بالایی از خطر لرزه ای مواجه است. تجربه زمین لرزه های مخرب گذشته نشان می دهد که بخش قابل توجهی از ساختمان های موجود به ویژه سازه های طراحی و اجراشده بر اساس ضوابط قدیمی دارای ضعف در مقاومت جانبی، شکل پذیری، پیوستگی اجزاء، باربر، جزئیات اجرایی و کنترل تغییر مکان نسبی طبقات هستند. با گسترش شهرنشینی، افزایش تراکم جمعیت، تمرکز سرمایه های اقتصادی و اهمیت عملکرد ساختمان های با کاربری ویژه و حیاتی پس از زلزله، ارزیابی آسیب پذیری و بهسازی لرزه ای سازه های موجود به یکی از محورهای اصلی کاهش ریسک لرزه ای و ارتقای تاب آوری شهری تبدیل شده است. در این راستا دستورالعمل ها و استانداردهای بهسازی لرزه ای با تکیه بر مفاهیم مهندسی زلزله بر اساس عملکرد، سطح خطر لرزه ای، سطح عملکرد هدف، معیارهای پذیرش اجزای سازه ای و غیر سازه ای و روش های تحلیل خطی و غیرخطی تدوین شده اند. در این مقاله مهمترین دستورالعمل های بهسازی لرزه ای از جمله FEMA ۲۷۳، FEMA ۳۵۶، ATC ۴۰، ASCE/SEI ۴۱ و دستورالعمل بهسازی لرزه ای ساختمان های موجود ایران مورد مطالعه و مقایسه قرار می گیرند. همچنین مفاهیمی نظیر زلزله بهره برداری، زلزله طرح، بیشینه زلزله محتمل، سطوح عملکرد، قابلیت استفاده بی وقفه، ایمنی جانی و آستانه فروریزش، اهداف بهسازی، کنترل نسبت تقاضا به ظرفیت، تغییر مکان هدف، منحنی ظرفیت و معیارهای خرابی اجزا بررسی می شود. نتایج این مرور نشان می دهد که موفقیت فرآیند بهسازی صرفا به افزایش مقاومت جانبی محدود نیست بلکه بهبود سختی، شکل پذیری، ظرفیت اتلاف انرژی، کنترل دریفت، اصلاح نامنظمی های سازه ای، کاهش آسیب اجزای غیر سازه ای، امکان پذیری اجرایی و ملاحظات اقتصادی نیز در انتخاب راهکار بهسازی نقش تعیین کننده دارند، بنابراین به کارگیری روش های تحلیلی دقیق، جزئیات اجرایی قابل اعتماد و راهکارهای مقاوم سازی متناسب با شرایط فنی و اقتصادی کشور می تواند نقش موثری در کاهش آسیب پذیری لرزه ای ساختمان های موجود و افزایش سطح ایمنی جامعه ایفا کند.

کلیدواژه ها:

بهسازی لرزه ای ، ارزیابی آسیب پذیری ، طراحی بر اساس عملکرد ، سطح خطر لرزه ای ، سطح عملکرد ، تحلیل غیرخطی ، معیار پذیرش ، ظرفیت اتلاف انرژی