ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای بناهای تاریخی سنگی و آجری در حوزه گسل آستارا - اردبیل و ارائه راهکارهای مقاوم سازی تطبیقی

زمین لرزه به عنوان یکی از مخرب ترین پدیده های طبیعی همواره اثرات قابل توجهی بر جوامع بشری، ساختارهای شهری و میراث فرهنگی داشته است. از گذشته های دور تا امروز انسان ها تلاش کرده اند با این نیروی قدرتمند طبیعت مقابله کرده و راه هایی برای کاهش خسارات ناشی از لرزه های زمین پیدا کنند. در این میان برخی از آثار تاریخی توانسته اند با عبور از زمان همچنان استوار باقی بمانند، در حالی که بسیاری دیگر در اثر زلزله های شدید به طور کامل تخریب شده اند. این موضوع نه تنها چالشی جدی برای حفظ آثار تاریخی محسوب می شود بلکه به عنوان مسئله ای مهم در حوزه مطالعات علمی و مدیریت حفاظت از میراث فرهنگی مورد توجه قرار دارد (حسینی ۱۳۹۵). میراث فرهنگی شامل بناهای تاریخی و محوطه های باستانی بخشی جدایی ناپذیر از هویت یک ملت را تشکیل می دهد. این آثار بازتابی از هنر، دانش و پیشرفت های فنی گذشتگان هستند و شواهدی از تحولات اجتماعی و فرهنگی را به نمایش می گذارند. ایران به عنوان یکی از زلزله خیزترین کشورهای جهان که بر روی کمربند لرزه خیز آلپ هیمالیا قرار دارد، دارای سابقه طولانی از زمین لرزه های ویرانگر بوده است. این واقعیت حفاظت از میراث ارزشمند کشور را با مخاطرات جدی مواجه می کند. از میان مناطق مختلف حوزه گسل آستارا - اردبیل به عنوان یک گسل فعال تهدیدی مستقیم برای بافت تاریخی و بناهای شاخص منطقه از جمله بقعه شیخ صفی الدین و مسجد جامع اردبیل محسوب می شود (مافی، ۱۴۰۳). این پژوهش با در نظر گرفتن این چالش ها به ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای بناهای تاریخی سنگی و آجری در حوزه گسل آستارا - اردبیل می پردازد. هدف این مقاله تحلیل رفتاری این دو تیپ سازه ای، شناسایی نقاط ضعف آنها و ارائه راهکارهای مقاوم سازی تطبیقی است. این راهکارها با تلفیق دانش بومی و فناوری های نوین به گونه ای طراحی شده اند که ضمن ارتقای عملکرد لرزه ای بناها اصالت معماری و فرهنگی آنها نیز حفظ شود. این رویکرد مسیری پایدار برای تضمین بقای این آثار ارزشمند برای نسل های آینده فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری لرزه ای ، بناهای تاریخی ، گسل آستارا - اردبیل ، مقاوم سازی تطبیقی ، میراث فرهنگی