خوانش نقشمایه نیلوفر در هنر فلزکاری ایران باستان (مطالعه موردی ظروف ساسانی و هخامنشی)

گل نیلوفر نمادی کهن و ارزشمند در هنر و فرهنگ ایران است که در طول تاریخ تداوم یافته است. این پژوهش با هدف بررسی تفاوت ها و شباهت های بصری و مفهومی این نماد در دو دوره مهم تاریخی انجام شده است. ضرورت این تحقیق در شناخت تداوم و تحول یک عنصر نمادین در هنر ایران باستان نهفته است. در همین راستا مقاله حاضر سعی دارد به این پرسش پاسخ دهد که چه تفاوت ها و تشابهاتی در نقشمایه گل نیلوفر هنر فلزکاری ادوار هخامنشی و ساسانی از منظر بصری و مفهومی مشاهده می شود؟ فرضیه تحقیق این است که نقشمایه نیلوفر در هر دو دوره حضور پررنگی دارد اما از نظر فرمی، جایگاه و معنا دچار تحولاتی شده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی-تطبیقی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است. نتایج پژوهش نشان می دهد که در دوره هخامنشی نیلوفر بیشتر به صورت قرینه و ردیفی در حاشیه ظروف و در اندازه های بزرگ حکاکی شده؛ در حالی که در هنر ساسانی این نقش ظریف تر، کوچکتر و اغلب در میان نقوش دیگر قرار گرفته است که می تواند نشان دهنده کاهش اهمیت مذهبی و افزایش جنبه تزئینی آن باشد. فلزکاری ساسانی در استفاده از این نقشمایه ظرافت و پویایی بیشتری را به نمایش می گذارد و تاکید بیشتری بر قرینه سازی دارد. در مجموع گل نیلوفر با وجود تداوم در فلزکاری ساسانی از لحاظ فرمی و جایگاه دچار تحول شده است.

کلیدواژه ها:

نقشمایه گل لوتوس ، دوره هخامنشی ، دوره ساسانی ، هنر فلزکاری