بازخوانی ساختار هندسی سیاه مشق های میرزا غلامرضا اصفهانی و بازتاب آن در نقاشی خط معاصر ایران نمونه پژوهشی تحلیل فرمالیستی آثار نگارنده

حکیده سیاه مشق در سیر تحول تاریخی خوشنویسی ایرانی با عبور از کارکرد اولیه خود (تمرین و مشق) به یک «رسانه هنری مستقل با اولویت ساختار فرمال بر متن ادبی بدل شد. در این میان آثار میرزا غلامرضا اصفهانی به عنوان قله ی ترکیب بندی فرمالیستی و هندسه پنهان در خوشنویسی سنتی شناخته می شود. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین چگونگی انتقال بازآفرینی و کاربست اصول زیباشناختی و هندسی سیاه مشق های این استاد در فضای مدرن و روی بوم نقاشی خط معاصر ایران است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد فرمالیستی انجام شده و به صورت هدفمند به تحلیل تطبیقی میان ساختار هندسی قطعات سنتی میرزا غلامرضا و مجموعه ای از آثار نقاشی خط معاصر نگارنده می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مولفه های کلیدی در سیاه مشق های میرزا غلامرضا شامل «مدیریت فعال فضاهای منفی (سواد) و (بیاض)»، تداخل و سوار شدن پویای کلمات، حفظ ریتم از طریق کشیده های موازی» و کمپوزیسیون رها از بند متن به عنوان الگوهای زنده و ساختاریافته پتانسیل بالایی در بازآفرینی بر روی بوم معاصر دارند. نتایج این واکاوی اثبات می کند که نقاشی خط معاصر نیای حقیقی خود را در هندسه سیاه مشق سنتی باز می یابد؛ به طوری که هنرمند معاصر با درک این ساختار معماری گونه از کلمات می تواند پیوندی اندام وار میان اصالت سنت و انتزاع مدرن برقرار سازد و فرم های بصری پایداری را خلق کند که فراتر از دکوراسیون واجد ارزش های بنیادین زیبایی شناسی هنر اسلامی باشد.

کلیدواژه ها:

سیاه مشق ، میرزا غلامرضا اصفهانی ، نقاشی خط معاصر ، فرمالیسم ، سواد و بیاض