بررسی تعامل بدنمند با طبیعت در آفرینش هنری معاصر بر مبنای اندیشه های مرلو-پونتی

مسئله ی نسبت، بدن، ادراک طبیعت و آفرینش هنری در هنر معاصر تنها مسئله ای زیباشناختی یا مربوط به فن و تکنیک نیست بلکه به ژرف ترین لایه های تجربه ی انسانی از بودن در جهان مربوط می شود؛ جهانی که نه در مقام یک پس زمینه ی خام و بی جان، بلکه به مثابه افقی زنده پاسخ گو و در هم تنیده با بدن ادراک کننده و عمل کننده تجربه می شود. این مقاله با تکیه بر مبانی پدیدارشناسی مرلو-پونتی می کوشد نشان دهد که چگونه خلاقیت هنرمند معاصر در مواجهه با طبیعت نه بر پایه ی فاصله گذاری ذهن و عین بلکه در بطن نوعی هم تنیدگی بدنمند با جهان شکل می گیرد؛ هم تنیدگی ای که در آن، ادراک حرکت، ماده، فضا و حسمندی به طور پیوسته در هم می پیچند و امکان ظهور صورت های تازه ی هنری را فراهم می آورند. در این چشم انداز طبیعت صرفا موضوع بازنمایی نیست بلکه شریک پویای فرایند خلق اثر است؛ بدنی که می بیند، لمس می کند، می شنود، درنگ می کند و در واکنش به کیفیات محیطی تصمیم های هنری را نه به صورت انتزاعی، بلکه از طریق تجربه ی زیسته اتخاذ می کند. چنین فهمی از خلاقیت با نقد الگوهای کلاسیک سوژه محور و نیز با فاصله گرفتن از تلقی ابزارمحور از بدن راه را برای فهمی تازه از منظر سیال در هنر معاصر می گشاید؛ منظری که در آن معنا از دل رابطه ی زنده ی بدن با محیط، بافت، ماده و زمان سر بر می آورد. این مقاله با رویکردی تحلیلی توصیفی نشان می دهد که در هنر معاصر به ویژه در گونه هایی مانند هنر محیطی، چیدمان، پرفورمنس، هنر زمین محور و تجربه های بینارسانه ای بدن هنرمند و بدن مخاطب هر دو در شبکه ای از ادراک متقابل با طبیعت قرار می گیرند و آفرینش هنری به جای آنکه محصول فرمان یک ذهن منزوی باشد، به رخدادی بدل می شود که در آن هستی بدنمند و جهان طبیعی یکدیگر را می سازند. از این منظر خلاقیت هنری نه تولید یک شیء نهایی بلکه برساختن لحظه ای پرتنش، زنده و سیال از نسبت میان بدن، ماده و جهان است؛ نسبتی که در آن هنر به شکل خاصی از زیستن و دیدن بدل می شود نه صرفا ساختن و نمایش دادن.

کلیدواژه ها:

بدن ، طبیعت ، هنر معاصر ، مرلو پونتی