بررسی میزان حضور سازهای موسیقی سنتی ایران در آثار حکیم نظامی

پیوند موسیقی و ادبیات به عنوان دو مولفه فرهنگی تاریخی در هم تنیده در ادبیات کلاسیک ایران به صورتی در از دامن مورد بحث و فحص قرار گرفته است. این در هم تنیدگی تا اندازه ای است که نمی توان هر یک از این دو مولفه تاریخی فرهنگی مهم را به صورتی مستقل از یکدیگر باز شناخت گو اینکه این دو گنج فرهنگ پارسی در یک بررسی روشمند و نظام مند و متکی بر علوم تخصصی مربوطه، استقلال و شخصیت های ذاتی خود را نیز دارا هستند. اما پس از مطالعه قدر و وزن تاریخی و فرهنگی این دو مقوله مهم در فرهنگ ایران زمین، می توان به نیکی دریافت که در هر موسم و مکانی که قدر و ارج موسیقی دانسته شده، به فراخور موسم و همان مکان، به همان میزان قدر و ارج ادبیات نیز لحاظ و منظور شده است و این گزاره به تحقیق مبین نگرش بزرگان ادب پارسی به این دو مهم هم می باشد. در ادبیات کلاسیک ایران و در ادوار مختلف فرهنگی و تاریخی اشارات صریحی توسط ادبا و شعرای روشن ضمیر به سازها و ابزار آلات تاریخی موسیقی و حتی موسیقی دستگاهی ایران شده است. حکیم نظامی هم به ابزار و آلات موسیقی و نقش و تاثیر آنها در کلیه شئون یک زندگی اجتماعی تاریخی به صورتی در زمانی و هم زمانی اشاره مستقیم نموده است. چه در رزم چه در بزم و چه در صحنه های حماسی و دلاوری جنگاوران، چه در بیان عشق و مغازله و معاشقه و چه در همنوع دوستی و فنون جوانمردی و برادری. همچنین اشاره موکد و مکرر حکیم نظامی به سازها مقام ها و سایر عناصر مربوط به موسیقی در اثر فخیم پنج گنج، بیانگر دلدادگی، دانش و آشنایی این حکیم هنر شریف موسیقی است. در این گفتار تلاش شده است با الهام از ادبیات پژوهشی و پیشینه تحقیقاتی موجود مرتبط با این مقال، میزان حضور و نقش سازهای تاریخی موسیقی و همچنین موسیقی دستگاهی ایران در اثر شریف، اصیل و نجیب، پنج گنج نظامی مطالعه و ارزیابی گردد.

کلیدواژه ها:

موسیقی ، ادبیات کلاسیک ایران ، حکیم نظامی ، سازهای موسیقی سنتی ، پنج گنج