تحلیل تطبیقی بازیابی رنگ در آثار نگارگری ایرانی با استفاده از تصویربرداری مادون قرمز و مدلهای انتقال سبک

نگارگری ایرانی به عنوان میراث تصویری شرق حامل لایه های پیچیده ای از معنا، رنگ و ساختار است که به مرور زمان بر اثر فرسایش یا مرمت های غیر اصولی از میان رفته اند. در این میان فناوری های نوین تصویربرداری و یادگیری ماشین امکان مطالعه و بازسازی این لایه های پنهان را فراهم کرده اند و اهمیت علمی و فرهنگی ویژه ای در حفاظت دیجیتال آثار هنری یافته اند. با وجود پیشرفت های جهانی در تصویربرداری مادون قرمز و الگوریتم های بازسازی بصری تاکنون پژوهشی نظام مند درباره ی مقایسه و تلفیق این دو رویکرد در بستر نگارگری ایرانی انجام نشده است. نوآوری پژوهش حاضر در معرفی چارچوبی دولایه با عنوان «مدل ادراکی فیزیکی» است که داده های علمی مادون قرمز را با بازسازی های ادراکی هوش مصنوعی ترکیب می کند. این تحقیق از نوع کاربردی - توسعه ای و با روش نیمه تجربی انجام شد. داده ها از ۱۵ نگاره اصیل ایرانی از مکاتب هرات، تبریز و اصفهان گردآوری گردید و با دو رویکرد تصویربرداری مادون قرمز (۷۰۰-۲۵۰۰ نانومتر) و الگوریتم های انتقال سبک (NST) و (AdaIN) مورد تحلیل کمی و کیفی قرار گرفتند. نتایج نشان داد تصویربرداری مادون قرمز در آشکارسازی ساختارهای هندسی و خطوط طراحی دقیق تر است، در حالی که Style Transfer در بازآفرینی رنگ ها و هماهنگی ادراکی برتری دارد. تلفیق دو روش موجب افزایش معنادار شاخص های SSIM و ۴E۰۰ شد و تصویری جامع تر از ساختار و رنگ زیرین ارائه داد. ارزیابی متخصصان نیز این هم افزایی را از نظر هنری و مرمتی تایید کرد. پژوهش حاضر الگویی نو برای تلفیق علم تصویر و درک زیبایی شناسی ارائه می دهد و مسیر تازه ای برای مرمت دیجیتال، آموزش هنر و حفاظت فرهنگی آثار ایرانی می گشاید.

کلیدواژه ها:

نگارگری ایرانی ، تصویربرداری مادون قرمز ، انتقال سبک ، هوش مصنوعی ، مرمت دیجیتال ، بازسازی رنگ