تحلیل زمین سیما در روند شکل گیری رشد و توسعه راه های ارتباطی دشت همدان بهار در دوران اسلامی از منظر مطالعات تاریخی و باستان شناسی

مسیرهای ارتباطی یکی از زیرساخت های لازم برای پیشرفت هر منطقه بوده و در رشد آن نقش عمده ای ایفا می کنند. در طول تاریخ در مسیر راه های ارتباطی، مهم شهرهای بزرگی شکل گرفته است. دشت همدان از دیرباز به لحاظ موقعیت جغرافیایی در مسیر چندین راه مهم قرار گرفته است و همواره محل ارتباط شرق و غرب زاگرس بوده و تا به امروز مرکز فلات ایران را به بین النهرین و عراق کنونی متصل کرده است؛ به همین دلیل همیشه به عنوان یک مرکز تجاری از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است. این نگارش بر پایه منابع مکتوب تاریخی و شواهد باستان شناسی به دنبال واکاوی مهم ترین مسیرهای ارتباطی این حوزه جغرافیایی-فرهنگی و تاثیر زمین سیما در شکل گیری رشد و توسعه آن است. بنابراین تحقیق حاضر از نخستین تلاش هایی است که با هدف شناسایی راه های شاخص منطقه به تاثیر این عامل مهم در رونق و شکوفایی دشت همدان و مراکز استقراری آن پرداخته است. پرسش های پژوهش عبارت اند از: موقعیت مکانی راه های ارتباطی دشت همدان از سده های نخستین تا میانی اسلامی چگونه بوده است؟ زمین سیما چه تاثیری در شکل گیری و رشد مهم ترین شریان های ارتباطی دشت همدان داشته است؟ این پژوهش بر اساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات بنیادی به شیوه تاریخی و توصیفی است و اطلاعات مورد نیاز به دو صورت اسنادی و میدانی جمع آوری شده است. پیش فرض تحقیق بیانگر این است که مهم ترین مسیر ارتباطی منطقه که نقش شاهراه حیاتی در ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منطقه داشته مسیر خراسان بزرگ بوده است. این مسیر از مرزهای شرقی دشت همدان در نزدیکی روستای بوزنجرد کهن وارد منطقه شده و از روستای ده بزان در محدوده غربی جغرافیای همدان به مراکز غربی فلات ایران متصل می شده است. بخش عمده ای از مسیرهای دشت همدان با توجه به وضعیت زیست محیطی منطقه در ادوار گذشته شکل گرفته است.

کلیدواژه ها:

باستان شناسی ، زمین سیما ، ایالت جبال ، دشت همدان ، جاده خراسان بزرگ ، وضعیت زیست محیطی