مطالعه ی زیست مایه ی بومی و رابطه ی آن با هویت ملی در سینمای کیارستمی مبتنی بر رویکرد گفتمانی میشل فوکو

واکاوی رابطه چندگانه گفتمانی در رابطه با هویت ملی از مباحث بنیادین سینمایی معاصر است این پژوهش با تمرکز بر مفهوم هویت ملی از دیدگاه میشل فوکو به بررسی نقش جغرافیای فرهنگی در شکل دهی به هویت ملی در فیلم های طعم گیلاس و زندگی و دیگر هیچ کیارستمی می پردازد ضرورت این پژوهش در کشف الگوهای خلاقانه ای نهفته است که از آن مسیر جغرافیای فرهنگی نه تنها به عنوان یک مفصل مهم در تولید هویت ملی نقش دارد، بلکه به عنوان عاملی شکل دهنده به مفصل بندی های هویتی عمل می کند کیارستمی (۱۳۱۹ - ۱۳۹۵ ه.ش) از سینماگران بین المللی ایران است که با تلفیق ژانرهای مستند و داستانی در زمینه های بومی شیوه ای منحصر به فرد پدید آورده است. فیلم های طعم گیلاس و زندگی و دیگر هیچ به کارگردانی کیارستمی به عنوان نمونه های موردی این پژوهش، نمایانگر ویژگی های شاخص سینمای وی از جمله روابط خلاقانه عناصر جغرافیایی فرهنگی با هویت ملی است میشل فوکو (۱۹۲۶-۱۹۸۴ م)، نظریه پرداز شناخته شده فرانسوی در زمینه گفتمان با طرح مفهوم هویت ملی بر این باور است که جغرافیای فرهنگی قادر است معنی هویت ملی را دگرگون کرده و مفاهیم تازه ای بر آن بیافزاید. نظریه او درباره عاملیت جغرافیای فرهنگی در شکل گیری هویت امکان مناسبی برای واکاوی نقش سینمای کیارستمی در بازتولید هویت ملی پدید می آورد. این پژوهش در پی آن است که با تکیه بر نظریه گفتمانی میشل فوکو گره گاه های تاثیرگذار جغرافیای فرهنگی بر شکل گیری هویت را در فیلم های طعم گیلاس و زندگی و دیگر هیچ به کارگردانی کیارستمی تحلیل کند پژوهش حاضر به این پرسش پاسخ می گوید که جغرافیای فرهنگی در سینما به ویژه در ارتباط با فیلم های طعم گیلاس و زندگی و دیگر هیچ به کارگردانی کیارستمی چگونه به عنوان عاملی فعال در تولید مفاهیم و شکل دهی به انسجام هویت ملی عمل می کند؟ این پژوهش با روش کیفی و رویکرد توصیفی- تحلیلی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای (شامل آثار میشل فوکو و منابع مرتبط) و مشاهده و واکاوی فیلم های طعم گیلاس و زندگی و دیگر هیچ به کارگردانی کیارستمی با تمرکز بر تعامل هویت ملی گردآوری شده اند. با توجه به اینکه کیارستمی در این فیلم ها با بهره گیری هوشمندانه از مفاهیم بنیادینی که در شکل گیری هویت ملی نقش داشته اند موفق به خلق مفاهیم چندگانه شده است که در آن جغرافیای فرهنگی نه تنها مکمل هویت ملی بلکه به عنوان عنصری مستقل در تولید مفاهیم عمل می کند انتظار می رود این پژوهش نشان دهد که چگونه با تکیه بر نظریه فوکو می توان به پیوند خلاقانه هویت ملی و بازتعریف رابطه این دو مولفه پرداخته و از این طریق بر غنای گفتمانی هویت ملی در سینمای ایران افزود این مطالعه می تواند الگویی برای واکاوی دیگر نمونه های سینمایی با رویکرد تعامل هویت ملی ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

میشل فوکو ، کیارستمی ، هویت ملی ، جغرافیای فرهنگی ، گفتمان شناسی ، زندگی و دیگر هیچ ، طعم گیلاس