تحلیل ترکیب بندی فرم و رنگ کاشی های کاروانسرای گنجعلی خان کرمان با رویکرد فرمالیستی

در ضلع شرقی میدان گنجعلی خان کرمان کاروانسرایی واقع شده است که با نام سازنده اش که حاکم آن زمان کرمان بود شناخته می شود، کاروانسرای گنجعلی خان ابتدا به عنوان یک مدرسه شروع به فعالیت کرده است. اما به دلیل اتفاقاتی که در طول تاریخ در این شهر رخ داد، تبدیل به کاروانسرا شده است. مدرسه و کاروانسرای گنجعلی خان در دوره حکومت شاه عباس صفوی، توسط محمد سلطان یزدی زیر نظر حاکم کرمان گنجعلی خان در سال های ۱۰۰۵ تا ۱۰۲۹ قمری ساخته شد. در ساخت این بنا از تزئینات فراوانی از جمله کاشی کاری استفاده شده است که این کاشی ها به عنوان یکی از نمونه های بارز هنری و فرهنگی در دوره صفویه به شمار می روند. از این رو هدف این پژوهش تحلیل ترکیب بندی فرم و رنگ کاشی های کاروانسرای گنجعلی خان کرمان با رویکرد فرمالیستی است و دنبال پاسخ گویی به سوالات ذیل می باشد: ۱. ترکیب بندی فرمی کاشی های کاروانسرای گنجعلی خان به چه صورت است؟ ۲. در ترکیب بندی رنگ کاشی های کاروانسرا از چه ترکیب رنگ هایی استفاده شده است؟ روش تحقیق از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و میدانی بوده است. ابزار مورد استفاده در روش کتابخانه ای شناسه برداری از متون و منابع مورد استفاده و ابزار روش میدانی مشاهده و عکس برداری از نمونه ها بوده است. ۲۰ نمونه مورد بررسی قرار گرفت که در نهایت به صورت کیفی تحلیل شد و نتایج حاصله عبارت است از: کاشی کاری های کاروانسرای گنجعلی خان با توجه به فرم و رنگ آنها نشان دهنده توانایی ایجاد تنوع و تعامل بین عناصر فرمی در این هنر است. به علاوه همنشینی نقوش و الگوهای هندسی گل و گیاه، حیوانات نمادین در کاشی کاری کاروانسرای گنجعلی خان، تعادل شگفتی، قدرت و معنویت را نشان می دهد. الگوهای هندسی ساده مانند مربع، مثلث و دایره با تکرار و تقسیم بندی هندسی، بیانگر تعادل و هماهنگی است. رنگ ها پویا و بیانگر شادی، هیجان، عمق و پویایی هستند.

کلیدواژه ها:

فرمالیسم ، کاشی کاری ، ترکیب بندی ، رنگ ، کاروانسرا ، گنجعلیخان کرمان