تحلیل بصری پیکره های انسانی در نگاره های شاهنامه شاه طهماسبی با تمرکز بر ژست چهره پردازی و پوشاک

شاهنامه شاه طهماسبی یکی از برجسته ترین نمونه های نگارگری ایرانی در دوره صفوی است که با بهره گیری از مضامین حماسی فردوسی و مهارت نگارگران برجسته مکتب تبریز مجموعه ای بی نظیر از نگاره های مصور را پدید آورده است. در این نگاره ها پیکره های انسانی نه تنها نقش روایتگر داستان را ایفا می کنند بلکه در سطحی عمیق تر، حامل معانی فرهنگی، اجتماعی و زیباشناختی اند. هدف این مقاله تحلیل بصری پیکره های انسانی در این نگاره ها، با تمرکز بر سه مولفه ی اصلی، ژست، چهره پردازی و پوشاک است. پژوهش به روش کیفی و با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده و نمونه گیری به صورت هدفمند از میان ده نگاره شاخص از نسخه شاهنامه شاه طهماسبی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که ژست های بدنی در این نگاره ها تابع جایگاه اجتماعی، نقش روایی و وضعیت روانی شخصیت ها هستند؛ چهره پردازی نیز با وجود پایبندی به الگوهای سبک شناختی سنتی با ظرایف بصری خاصی احساسات، تفاوت های جنسیتی و سلسله مراتب شخصیتی را به نمایش می گذارد. پوشاک نیز به عنوان نظامی نشانه ای نقش موثری در تفکیک طبقاتی، بازنمایی قدرت و القای زیبایی شناسی فرهنگی ایفا می کند. در مجموع نگاره های شاهنامه طهماسبی از منظر بصری، نظامی معنایی و نشانه شناسانه را در بازنمایی بدن انسانی بازتاب می دهند که فراتر از روایت گری صرف به فهمی عمیق از فرهنگ بصری دوره صفوی منتهی می شود.

کلیدواژه ها:

شاهنامه شاه طهماسبی ، پیکره انسانی ، ژست ، چهره پردازی ، پوشاک