تحلیل ساختاری و معناشناختی نقوش منسوجات دوره ساسانی با تاکید بر طبقه بندی، فرمی موضوعی و ویژگیهای رنگی

منسوجات دوره ساسانی از مهمترین جلوه های هنر تزیینی ایران پیش از اسلام به شمار می آیند که در قالبی پیچیده از نقش، رنگ و ترکیب بندی حامل مفاهیم فرهنگی، سیاسی و دینی اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختاری و معناشناختی نقوش پارچه های ساسانی به بررسی سه محور اصلی شامل طبقه بندی موضوعی، ساختار فرمی و ویژگی های رنگی پرداخته است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای بصری و نشانه شناسی بوده و داده ها از طریق مطالعه نمونه های مستند موزه ای و منابع کتابخانه ای گردآوری شده اند. نتایج نشان می دهد که نقوش این منسوجات در پنج گروه موضوعی عمده شامل نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی، مدالیون ها و نقش های ترکیبی قابل طبقه بندی و هر یک حامل بار نمادین خاصی هستند. ساختار فرمی این نقوش بر اصولی چون تقارن، تکرار، مرکزگرایی و قاب بندی هندسی استوار است که در جهت القای نظم کیهانی و مشروعیت سلطنتی به کار رفته اند. همچنین، رنگ ها فراتر از عنصر تزیینی نقش معناساز دارند و با کارکردهایی نمادین در تقویت پیام های تصویری اثر ایفای نقش می کنند. رنگ هایی چون قرمز، لاجوردی و طلایی در زمینه های سلطنتی، آیینی و مفهومی حضور یافته اند و به طور نظام مند با فرم و ترکیب اثر هم افزایی یافته اند. تحلیل این سه لایه ی معنایی موضوع، فرم و رنگ نشان می دهد که منسوجات ساسانی به مثابه متونی بصری واجد نظام نشانه ای مستقل اند و مطالعه آن ها می تواند به درک عمیق تری از نظام اندیشگانی، زیباشناسی و نمادپردازی در ایران پیش از اسلام بینجامد.

کلیدواژه ها:

منسوجات ، ساسانی ، نشانه شناسی ، رنگ ، ترکیب بندی ، نقش