تاثیر عناصر بصری و کالبدی بر حس هویت مکانی ادراک زیبایی و آرامش روانی با تاکید بر مناره سلجوقی، مسجد جامع و سنگ نگاره های شهرستان گلپایگان

این پژوهش با هدف بررسی نقش بناهای تاریخی و باستانی در شکل دهی به حس هویت مکانی، ادراک زیبایی شناختی، درک عمیق تاریخی و نیز ایجاد احساس رضایت و آرامش درونی در مخاطبان عام و خاص انجام شده است. تمرکز اصلی مطالعه بر مناره سلجوقی، مسجد جامع گلپایگان و سنگ نگاره های این شهر است که به عنوان نمونه های برجسته از میراث معماری و تصویری ایران حامل معناهای تاریخی، هنری و نمادین اند. مسئله اصلی تحقیق آن است که چگونه عناصر کالبدی و بصری موجود در بناهای تاریخی فراتر از ارزش های صرفا میراثی می توانند در تجربه زیسته افراد اثر گذاشته و موجب تقویت حس تعلق به مکان، ادراک زیبایی و آرامش روانی شوند. همچنین این پرسش مطرح می شود که آیا میزان این ادراک در مخاطب عام و مخاطب خاص یکسان است یا تفاوت معناداری دارد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه میدانی و کتابخانه ای است. برای سنجش دیدگاه ها از یک الگوی پیمایشی با جامعه آماری ۶۰ نفر شامل ۳۰ نفر مخاطب عام و ۳۰ نفر مخاطب خاص استفاده شده است. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته با طیف پنج درجه ای لیکرت بوده و شاخص هایی مانند حس هویت، ادراک زیبایی شناختی، درک عمیق، احساس رضایت، آرامش درونی و دریافت فنون ادبی نظیر تشبیه، تقارن و تضاد بررسی شده اند. داده ها به صورت توصیفی و مقایسه ای تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که هر دو گروه، مناره سلجوقی، مسجد جامع و سنگ نگاره های گلپایگان را واجد ظرفیت بالای هویت ساز و زیبایی برانگیز می دانند. در مخاطب عام جنبه های دیداری و احساسی به ویژه تقارن مناره و تضاد سنگ نگاره با محیط طبیعی بیشترین اثر را بر احساس شگفتی و آرامش داشته است؛ در مخاطب خاص لایه های تاریخی، نمادشناختی و ساختار هنری نقش برجسته تری در ادراک عمیق و تحلیل زیبایی شناختی داشته اند. نتایج کلی نشان می دهد که میراث تاریخی نه تنها حافظه فرهنگی را تقویت می کند بلکه می تواند به عنوان عاملی برای تعالی ادراک و ارتقای کیفیت تجربه فضایی در جامعه عمل کند.

کلیدواژه ها:

هویت مکانی ، ادراک زیبایی شناختی ، مناره سلجوقی ، سنگ نگاره ، آرامش درونی