ریشه یابی تداوم و تغییر الگوهای هویت ایرانی اسلامی در معماری مسکونی تبریز در دوره معاصر

تعامل فرهنگی یکی از الزامات پویایی فرهنگ بوده و ضامن بقای آن می باشد؛ و دانش و هنر مظاهر بازنمایی فرهنگ محسوب می گردند که در این میان دانش همواره با تکیه بر یافته های گذشته به تعامل سالم دست یافته است ولیکن هنر به دلیل ادراک احساسی گاه به واسطه گسست فرهنگی و قطع رابطه با گذشته خود از این تعامل متضرر گردیده است. امری که معماری ایرانی اسلامی در دوران قاجار در مواجهه با معماری غرب با آن رو به رو بوده است و این گسست فرهنگی از جانمایه فرهنگ ایرانی اسلامی در معماری معاصر نیز خودنمایی می کند تا جایی که مفهوم ذهنی فرهنگ در معماری خانه ها تحت الشعاع قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر آنست تا به بررسی جایگاه هویت ایرانی اسلامی بر معماری خانه های تبریز از دوران قاجار که دوران گذر از معماری سنتی به معماری معاصر می باشد تا عصر حاضر بپردازد. برای تحقق این هدف به روش توصیفی-تحلیلی و پیمایشی چهار نمونه از خانه های دوران قاجار تبریز مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در دوران قاجار ابتدا تزئینات و عناصر معماری مانند ستون ها و سپس پلان، مقطع و مصالح خانه ها از سبک نئوکلاسیسم غربی متاثر گردیده و از خاستگاه فرهنگی خود فاصله می گیرد. عدم توجه به ارزش های اسلامی از جمله اصل درون گرایی، عدم توجه به اصول معماری ایرانی از جمله پرهیز از بیهودگی و نیز سازواری بنا با طبیعت از دستاوردهای این گسست فرهنگی محسوب می گردد که تاثیر آن بر معماری تا دوران معاصر نیز کشیده شده است. در واقع می توان دوران قاجار را دوره اقتباس ترکیبی معماری مسکونی تبریز نامیده و آن را آغاز گسست فرهنگی معماری خانه های تبریز از هویت ایرانی اسلامی دانست. امری که در معماری خانه های معاصر نیز به وضوح مشاهده می گردد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ ایرانی اسلامی ، معماری خانه تبریز ، قاجار