بررسی تطبیقی روش های نوین تحویل پروژه با رویکرد کاهش تاخیرات، ریسک های اجرایی و دعاوی قراردادی در صنعت ساخت

صنعت ساخت به دلیل ماهیت پیچیده، چند ذی نفعی، سرمایه بر و وابسته به شرایط متغیر فنی، اقتصادی و قراردادی با چالش هایی نظیر تاخیرات زمانی، افزایش هزینه ها، ریسک های اجرایی و دعاوی قراردادی مواجه است. یکی از عوامل اثرگذار بر شدت یا کاهش این چالش ها روش تحویل پروژه است؛ زیرا این روش چارچوب اصلی تعیین مسئولیت ها، نحوه تخصیص ریسک، روابط قراردادی، سطح همکاری و سازوکار تصمیم گیری میان کارفرما، طراح، پیمانکار و سایر ذی نفعان را مشخص می کند. هدف این پژوهش بررسی تطبیقی روش های نوین تحویل پروژه با تمرکز بر ظرفیت آن ها در کاهش تاخیرات، کنترل ریسک های اجرایی و پیشگیری از دعاوی قراردادی در صنعت ساخت است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است. در این مطالعه روش های مختلف تحویل پروژه شامل روش سنتی طراحی-مناقصه-ساخت، طراحی-ساخت، مهندسی تامین-ساخت، تحویل یکپارچه پروژه و مدل های مبتنی بر فناوری های دیجیتال از منظر میزان یکپارچگی، شفافیت مسئولیت ها، نحوه تخصیص ریسک، کنترل تغییرات، سرعت تصمیم گیری، ظرفیت همکاری، مستندسازی و قابلیت کاهش اختلافات مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که روش های سنتی به ویژه در پروژه های پیچیده به دلیل تفکیک طراحی و اجرا و ورود دیرهنگام پیمانکار، مستعد افزایش تغییرات، تاخیرات و دعاوی هستند؛ در مقابل روش های یکپارچه و مشارکتی از طریق هم راستا سازی منافع، تصمیم گیری زودهنگام، اشتراک ریسک و بهبود جریان اطلاعات توان بیشتری در کاهش تعارضات و بهبود عملکرد پروژه دارند. همچنین فناوری هایی مانند مدل سازی اطلاعات ساختمان، بلاک چین و قراردادهای هوشمند می توانند به عنوان لایه مکمل روش های نوین تحویل پروژه موجب افزایش شفافیت، ردیابی تعهدات، کاهش ابهام در اسناد، تسهیل مدیریت تغییرات و پیشگیری از اختلافات شوند؛ با این حال اثر بخشی این روش ها وابسته به بلوغ سازمانی، کیفیت طراحی قراردادی، آمادگی حقوقی و فرهنگی و تناسب روش انتخابی با ویژگی های پروژه است، بنابراین انتخاب روش تحویل پروژه باید به صورت راهبردی، زمینه محور و مبتنی بر تحلیل ریسک انجام شود.

کلیدواژه ها:

روش تحویل پروژه ، تاخیرات ساخت ، ریسک اجرایی ، دعاوی قراردادی ، تحویل یکپارچه پروژه