امکان سنجی راهکار مهندسی کنارگذری طبیعی رسوبات (Natural Sand Bypassing) در بنادر خزر

پدیده رسوب گذاری در حوضچه و کانال های دسترسی یکی از معضلات پرهزینه و دائمی در بهره برداری از بنادر تجاری محسوب می شود. بنادر تجاری دریای خزر نوشهر، امیرآباد، انزلی و آستارا سالانه با حجم بالای رسوب ورودی مواجه بوده که منجر به کاهش عمق، ناوبری، افزایش ریسک ایمنی و تحمیل هزینه های سنگین لایروبی می گردد. در سال های اخیر، راهکار کنارگذری طبیعی رسوبات Natural Sand Bypassing به عنوان یک رویکرد پایدار و همسو با دینامیک ساحل، در مقابل روش های متعارف مقابله با عوارض رسوبی مطرح شده است. این روش با بهینه سازی هندسی موج شکن ها و جانمایی ورودی، بندر، هدفمندسازی جریان های رسوب بر ساحلی و عبور رسوب از مقابل بندر به جای ورود به آن را دنبال می کند. در این پژوهش با بررسی ادبیات فنی و تجارب موفق جهانی مانند بنادر Thorsminde و Hvide Sande شرایط کلیدی برای تحقق کنارگذری طبیعی شامل هندسه نرم و مقارن موج شکن ها با زاویه ای نزدیک به ۱۴۰ درجه، حداقل عرض ورودی، اتصال نرم به ساحل و وجود جریان های هیدرودینامیکی قوی استخراج گردید. سپس با تحلیل وضعیت موجود بنادر خزر بر اساس تصاویر ماهواره ای و داده های هیدروگرافی امکان سنجی اجرای این راهکار مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان می دهد که بندر نوشهر به دلیل تمرکز جریان های ساحلی قوی و هندسه نسبتا مناسب، بیشترین پتانسیل را برای اجرای موفق این راهکار دارد. برای بندر امیرآباد با اعمال تغییرات گسترده تر در هندسه موج شکن ها این امکان قابل بررسی است اما در بنادر انزلی و آستارا به دلیل غلبه ورود رسوبات ریزدانه رودخانه ای راهکار کنارگذری طبیعی به تنهایی کافی نبوده و باید در قالب یک برنامه مدیریت ترکیبی رسوب مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

دریای خزر ، کنارگذری طبیعی ، رسوبات ، Natural Sand Bypassing ، بندر امیرآباد ، بندر نوشهر ، انتقال رسوب ، مورفولوژی