سد چمشیر، توسعه پایدار، رودخانه زهره

رودخانه زهره از کوه های شمال غرب استان فارس و شرق کهگیلویه و بویراحمد و نیز متاثر از رودخانه های فهلیان و شیو و آب شیرین بوده و پس از طی کردن مسیری ۵۲۰ کیلومتری و از طریق هندیجان به خلیج فارس وارد می شود. قبل از احداث سد چمشیر، هیچ گونه سازه ذخیره و مخزن بزرگی بر روی این رودخانه احداث نشده بود و لذا امکان مدیریت کمی و کیفی رودخانه برای زمان های سیلابی و یا زمان های کم آبی وجود نداشت. از طرفی در ادامه مسیر و در حدود ۱۰۰ کیلومتر پایین تر از محل احداث سد چمشیر، تقاطع رودخانه زهره و خیرآباد وجود دارد که این دو رودخانه پس از ملحق شدن، رودخانه زهره بزرگ را تشکیل می دهند. رودخانه خیرآباد علی رغم آورد سالیانه کمتر نسبت به زهره، کوچک از نظر کیفیت در شرایط مطلوبی قرار داشته و امکان استفاده برای آب شرب را دارد. رودخانه زهره کوچک و قبل از رسیدن به نقطه احداث سد چمشیر دارای رژیم آبی و متوسط آورد حدود ۱/۷ میلیارد متر مکعبی در سال می باشد که بیش از ۷۰ درصد آورد رودخانه در ایام سیلابی و حدود ۳ ماه از سال اتفاق می افتاد و مابقی حجم آورد سالیانه در طی ۹ ماه سال عبور می کرد. این اتفاق موجب می شد که آب باکیفیت بالا و به صورت سیلاب، بدون امکان استفاده مناسب و خصوصا در ایامی که نیاز کشاورزی کمتری به آب وجود داشت از مسیر عبور کند و از طرفی در مابقی ایام سال شاهد عبور آب با دبی بسیار پایین و در حدود ۵ متر مکعب بر ثانیه و با کیفیت پایین تر باشیم. در این شرایط به منظور کنترل کیفیت آب مورد نیاز برای پایین دست خصوصا در محدوده هندیجان و سردشت و زیدون مجبور به استفاده بیشتر از آب شرب سد کوثر بر روی رودخانه خیرآباد بودیم. این نوع مدیریت کمی و کیفی آب موجب از بین رفتن آب شرب برای کشاورزی می شد که در مواقعی از سال منجر به بروز بحران آب شرب برای منطقه می شد. ایده احداث سد چمشیر بر روی رودخانه زهره به اوائل دهه ۷۰ برمی گردد و از آن زمان و در مقاطعی، مطالعات جسته و گریخته در این خصوص و تا حدود سال ۱۳۷۳ انجام گردید. با تکمیل مطالعات و تخصیص منابع، عملیات اجرایی طرح از سال ۱۳۹۱ به طور جدی آغاز و نهایتا در سال ۱۴۰۱ آب گیری سد آغاز گردید. در طی دو سال و اندی که از آب گیری این سد می گذرد، شاهد تاثیر بسیار مثبت این طرح بر کنترل کمی و کیفی رودخانه زهره بوده ایم که در ادامه به تشریح آن می پردازیم.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، سد چمشیر ، رودخانه زهره ، سیلاب ، کشاورزی