بررسی اثر تنوع مصرف انرژی بر شاخص عملکرد محیط زیست در ایران

تشدید بحران های زیست محیطی، افزایش انتشار آلاینده ها و آسیب پذیری اکوسیستم ها در ایران در کنار وابستگی تاریخی اقتصاد کشور به سوخت های فسیلی، ضرورت بازنگری در ساختار مصرف انرژی و ارزیابی پیامدهای آن بر کیفیت محیط زیست را بیش از پیش آشکار ساخته است. از این رو پژوهش حاضر به تحلیل اثر تنوع مصرف انرژی (معکوس شاخص هرفیندال-هیرشمن) بر شاخص عملکرد محیط زیست ایران طی دوره زمانی ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۱ می پردازد. در این راستا با استفاده از داده های سری زمانی و به کارگیری الگوی خود رگرسیونی با وقفه های توزیعی (ARDL)، روابط کوتاه مدت و بلندمدت میان متغیرهای مورد مطالعه برآورد شده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد گشایش تجاری و سرمایه گذاری مستقیم خارجی اثر منفی و معناداری بر شاخص عملکرد محیط زیست دارند که بیانگر تمرکز این متغیرها بر فعالیت های انرژی بر و آلاینده است. همچنین تولید ناخالص داخلی در بلندمدت اثر معناداری ندارد اما در کوتاه مدت با وقفه زمانی موجب بهبود نسبی عملکرد محیط زیست می شود. افزون بر این، تنوع انرژی در ایران به کاهش شاخص عملکرد محیط زیست منجر شده که این امر می تواند ناشی از غلبه سوخت های فسیلی و محدود بودن توسعه انرژی های تجدیدپذیر باشد. یافته ها بر ضرورت اصلاح راهبردهای انرژی، تجاری و سرمایه گذاری با تاکید بر توسعه فناوری های پاک و انرژی های تجدیدپذیر تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تنوع مصرف انرژی ، شاخص هرفیندال - هیرشمن ، شاخص عملکرد محیط زیست ، روش خود رگرسیونی با وقفه توزیعی