تحلیل روند تغییرات پوشش گیاهی و سلامت جنگل در ارسباران با تکیه بر داده های سنجش از دور

هدف اصلی این پژوهش ارزیابی کمی تغییرات سلامت جنگل و پوشش گیاهی در منطقه جنگلی ارسباران در شمال غرب ایران طی یک دوره هفت ساله با استفاده از تصاویر ماهواره ای Sentinel-۲ است. برای نمایش ابعاد مختلف پویایی پوشش گیاهی از سه شاخص طیفی کلیدی استفاده شد: شاخص تفاضل نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI) به عنوان نشانگر فعالیت فتوسنتزی، شاخص تفاضل نرمال شده رطوبت (NDMI) برای برآورد رطوبت تاج پوشش و شاخص نسبت سوختگی نرمال شده (NBR) به منظور سنجش یکپارچگی زیست توده و ساختار پوشش. مقایسه نتایج بین سال های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۵ نشان داد که سلامت جنگل در سطح منطقه به صورت سیستماتیک و گسترده کاهش یافته است. مقدارهای بیشینه شاخص ها که بیانگر اوج سرزندگی و پویایی اکوسیستم هستند کاهش معنی داری را تجربه کردند؛ به طوری که NDVI از ۰.۹۱۵ به ۰.۶۹۰ کاهش ۰.۲۲۵، NDMI از ۰.۶۰۶ به ۰.۴۰۱ کاهش ۰.۲۰۵ و NBR از ۰.۷۵۰ به ۰.۵۵۳ کاهش ۰.۱۹۷ رسید. این افت ها نشان می دهد که انبوه ترین و سالم ترین بخش های جنگل با سرعت بیشتری دچار تضعیف ساختاری شده اند. ارزیابی های آماری بلندمدت نیز تداوم روندهای منفی در میانگین هر سه شاخص را تایید کرد که بیانگر تنش مزمن منطقه ای است؛ به ویژه کاهش چشمگیر NDMI نقش غالب کمبود رطوبت را در افت سلامت پوشش برجسته می کند. نقشه های اختلاف شاخص ها نیز گسترش تخریب مکانی را نشان دادند به گونه ای که حداقل اختلاف ها تا نزدیک -۱ برای نمونه ۰.۹۴۵ = NDVI و -۰.۸۸۶ = NBR مشاهده شد که می تواند بیانگر تغییرات شدید کاربری پوشش زمین یا آشفتگی های مخرب موضعی مانند برداشت غیرمجاز چوب باشد. در مجموع نتایج حاکی از قرارگیری جنگل های ارسباران در وضعیت نگران کننده اکولوژیکی است و بر ضرورت اجرای راهبردهای مدیریتی هدفمند برای کاهش مخاطرات هیدرولوژیکی، کنترل فشارهای انسانی و افزایش تاب آوری اکوسیستم در کانون های بحرانی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

سلامت ، جنگل ، تغییرات پوشش گیاهی ، سنجش از دور ، سنتینل-۲ ، شاخص های طیفی