سن بهینه تحریک نوری و سازوکار پاسخهای فیزیولوژیک-تولیدمثلی در مرغ های مولد

هدف از این مقاله بررسی جامع سن بهینه تحریک نوری (Photostimulation) و نقش آن در تنظیم پاسخهای فیزیولوژیک و تولید مثلی در گونه های والد طیور شامل مرغ های تخمگذار مادر گوشتی و خروس ها است. با مرور و تلفیق نتایج نه پژوهش تجربی، اثر سن فتوتحریک، وزن بدن، ترکیب بدنی و برنامه های نوری و تغذیه ای بر بلوغ جنسی و عملکرد گنادها مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان دادند که فعال سازی محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-گناد (HPG) تنها پس از دستیابی پرنده به آستانه رشد و ترکیب بدنی مناسب پاسخ کامل تولیدمثلی را ایجاد می کند. در مرغ های تخمگذار White Leghorn، تحریک نوری در ۱۸ هفتگی موجب بالاترین رشد، تخمدان با بیشترین تعداد فولیکول های زرد بزرگ و کیفیت مطلوب تخم مرغ شد؛ در حالی که تحریک زودهنگام (۱۶ هفتگی) و دیرهنگام (۲۲ هفتگی) به ترتیب موجب کاهش کیفیت و کاهش ظرفیت تولید گردید. در خروس ها اعمال تحریک در سنین پایین تر رشد اندام های جنسی را تسریع کرد بدون تاثیر منفی بر کیفیت اسپرم و جوجه درآوری. مطالعات بر روی مرغ های مادر گوشتی (۳۰۸ Ross) و (Shaver Starbro) نشان دادند که تاخیر در زمان فتوتحریک تا محدوده ۱۹-۲۱ هفتگی موجب توسعه یافتگی بهتر دستگاه تناسلی، ساختار طبیعی تر تخمدان و یکنواختی بیشتر آغاز تخم گذاری شد، در حالی که تحریک زودهنگام منجر به رشد نامتوازن فولیکول ها و افت عملکرد گنادها گردید. افزون بر آن، نتایج مطالعات متابولیکی بیانگر نقش تعیین کننده ی آستانه ی چربی بدن (۱۰-۱۵ درصد) در آغاز طبیعی چرخه تولیدمثلی بود، زیرا ترکیب بدن به طور مستقیم از طریق سیگنال دهی متابولیکی بر محور HPG اثر گذاشت. مدل سازی ریاضی تغییرات هورمون استرادیول (E۲) نیز نشان داد که اوج افزایش E۲ حدود ۲۴ هفته پیش از تخم گذاری نخست رخ می دهد و می تواند شاخص دقیقی برای پیش بینی زمان بلوغ جنسی باشد. در مجموع هماهنگی میان سن تحریک نوری، وزن بدن و وضعیت متابولیکی شرط اساسی برای پاسخ فیزیولوژیک مطلوب است. راهبردهای مدیریتی شامل برنامه های نوری با طول روز متوسط (۱۰-۱۲ ساعت در دوره رشد و افزایش تدریجی تا ۱۶ ساعت در آغاز تولید) به همراه کنترل دقیق تغذیه منطبق با وزن هدف موجب دستیابی به یکنواختی بلوغ، حداکثر بازده تولید و حفظ کیفیت باروری در گله های والد می شود.

کلیدواژه ها:

تحریک نوری ، محور هیپوتالاموس هیپوفیز گناد ، بلوغ جنسی ، مرغ های مولد ، چربی بدن ، وضعیت متابولیک