بررسی عوامل موثر بر مکان یابی مراکز امداد و نجات در برابر مخاطرات طبیعی شهرستان تبریز

شهرستان تبریز به عنوان یکی از قطب های جمعیتی، صنعتی و اقتصادی شمال غرب ایران همواره در معرض انواع مخاطرات طبیعی از جمله زلزله، سیلاب و رانش زمین قرار دارد. در چنین شرایطی، مکان یابی اصولی و علمی مراکز امداد و نجات به منظور افزایش سرعت واکنش و کاهش خسارات جانی و مالی امری ضروری و حیاتی محسوب می شود. هدف این پژوهش تحلیل و اولویت بندی معیارهای موثر بر مکان یابی مراکز امدادی در شهرستان تبریز با استفاده از مدل تصمیم گیری چندمعیاره AHP است. در این مطالعه سیزده معیار کلیدی شامل ارتفاع، شیب، دما، بارش، لیتولوژی، فاصله از رودخانه، فاصله از جاده، فاصله از شهر و روستا، فاصله از بیمارستان، فاصله از صنایع و معادن، تراکم جمعیت، کاربری اراضی و پوشش گیاهی شناسایی شد. به منظور وزن دهی به معیارها از نظرات چندین تن از متخصصان حوزه های ژئومورفولوژی، اقلیم شناسی و برنامه ریزی شهری و روستایی بهره گیری شد و داده ها با استفاده از نرم افزار Expert Choice تحلیل گردید. نتایج حاصل از تحلیل سلسله مراتبی نشان می دهد که معیار تراکم جمعیت با وزن (۰.۱۶۲) دارای بیشترین اهمیت در فرایند مکان یابی مراکز امداد و نجات است. پس از آن معیارهای فاصله از بیمارستان، فاصله از جاده و فاصله از شهر و روستا به ترتیب در اولویت های بعدی قرار دارند. در مقابل، معیارهایی چون بارش و دما از کمترین وزن برخوردار بوده اند. همچنین نرخ ناسازگاری کمتر از ۰.۱ مقدار (۰.۰۴) بیانگر اعتبار و دقت بالای ارزیابی های صورت گرفته می باشد. یافته های این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی برای برنامه ریزی بهینه زیرساخت های امدادرسانی در برابر بحران های طبیعی در سطح منطقه ای مورد استفاده قرار گیرد و راهگشای تصمیم گیری های مدیریتی در حوزه کاهش خطرپذیری باشد.

کلیدواژه ها:

مراکز امداد و نجات ، مخاطرات طبیعی ، مدل تحلیل سلسله مراتبی ، شهرستان تبریز