باززنده سازی بافت های فرسوده شهری با رویکرد بهره گیری از مصالح بازیافتی؛ چارچوبی یکپارچه برای ارتقای پایداری زیست محیطی و کیفیت فضایی

باززنده سازی شهری به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مواجهه با فرسودگی کالبدی، اجتماعی و زیست محیطی بافت های شهری، در دهه های اخیر جایگاه ویژه ای در ادبیات شهرسازی و طراحی شهری یافته است. این رویکرد با فاصله گیری از مداخلات صرفا کالبدی، بر احیای هم زمان ابعاد فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیست محیطی تاکید دارد و تلاش می کند با نگاهی یکپارچه، کیفیت زندگی شهری را ارتقا دهد. در این میان، بعد زیست محیطی باززنده سازی به دلیل تشدید بحران های محیطی، مصرف بی رویه منابع طبیعی و افزایش تولید پسماندهای شهری، اهمیت مضاعفی یافته است. یکی از راهبردهای موثر در تقویت بعد زیست محیطی باززنده سازی شهری، بهره گیری از اصول بازیافت و استفاده از مصالح بازیافتی در فرآیندهای طراحی و مداخله شهری است. بازیافت نه تنها به کاهش فشار بر منابع طبیعی و مدیریت پایدار پسماند کمک می کند، بلکه می تواند به عنوان ابزاری خلاقانه در بازتعریف هویت فضایی، ارتقای کیفیت بصری و تقویت حس تعلق شهروندان به فضاهای شهری ایفای نقش نماید. ادغام مفاهیم بازیافت با باززنده سازی شهری، زمینه ساز شکل گیری رویکردی پایدار و آینده نگر در مواجهه با بافت های فرسوده و کم کارآمد شهری است. هدف این مقاله، تبیین مبانی نظری باززنده سازی شهری با تاکید بر ابعاد پنج گانه آن و بررسی جایگاه بازیافت به عنوان یکی از مولفه های کلیدی در بعد زیست محیطی باززنده سازی است. در این راستا، با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی و مرور نظام مند منابع علمی معتبر داخلی و خارجی، مفاهیم، تعاریف، رویکردها و چارچوب های نظری مرتبط با باززنده سازی شهری و بازیافت مورد بررسی قرار می گیرد. همچنین تلاش شده است با ارائه جداول تحلیلی، ارتباط میان مولفه های باززنده سازی و نقش بازیافت در ارتقای پایداری محیطی تبیین شود. نتایج این مطالعه نشان می دهد که ادغام اصول بازیافت در فرآیند باززنده سازی شهری، می تواند به عنوان راهبردی موثر در کاهش اثرات زیست محیطی مداخلات شهری، افزایش بهره وری منابع، ارتقای کیفیت فضایی و تقویت پایداری بافت های شهری مورد استفاده قرار گیرد. این مقاله می کوشد با ارائه چارچوبی نظری و منسجم، زمینه ای مناسب برای مطالعات کاربردی و طراحی های آینده در حوزه باززنده سازی شهری با رویکرد بهره گیری از مصالح بازیافتی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

باززنده سازی شهری ، پایداری شهری ، بازیافت ، مصالح بازیافتی ، بعد زیست محیطی ، بافت فرسوده