مطالعه تطبیقی تجربه مدیریت بحران قائم شهر با شهرهای مشابه کشور

مقدمه و هدف: مدیریت بحران شهری، به ویژه در کشورهای در حال توسعه و در معرض خطرات متعدد مانند ایران، یکی از پیچیده ترین و حیاتی ترین وظایف حاکمیت شهری است. با وجود تجارب متعدد در مقابله با بحران ها، نظام مدیریت بحران در بسیاری از شهرهای ایران همچنان از ضعف های ساختاری، به ویژه در مراحل پیشگیری و بازسازی، رنج می برد. این مقاله با هدف ارائه یک تحلیل تطبیقی عمیق از تجارب، چالش ها و فرصت های مدیریت بحران در سه شهر مهم استان مازندران (قائم شهر، ساری و بابل) انجام شده است. هدف نهایی، شناسایی نقاط ضعف و قوت مشترک و اختصاصی و ارائه یک الگوی مفهومی برای بهبود یکپارچگی و ارتقای تاب آوری در سطح منطقه ای است. روش شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و بر پایه روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و تطبیقی استوار است. گردآوری داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای گسترده، تحلیل اسناد بالادستی (طرح های جامع و تفصیلی، گزارش های سازمان مدیریت بحران)، و بررسی مقالات علمی و آرشیو اخبار معتبر صورت گرفته است. تحلیل داده ها با استفاده از چارچوب نظری چرخه چهار مرحله ای مدیریت بحران (پیشگیری، آمادگی، مقابله، بازسازی) و مفاهیم نوین تاب آوری شهری انجام شده است. یافته ها: نتایج تحلیل تطبیقی نشان می دهد که هر سه شهر، علی رغم تفاوت های جزئی، از الگوی مشابهی در مدیریت بحران پیروی می کنند: تمرکز حداکثری بر مرحله "مقابله" و غفلت نسبی از مراحل "پیشگیری" و "بازسازی". چالش های مشترک کلیدی شامل کمبود بودجه های پایدار برای اقدامات پیشگیرانه، ضعف در اجرای قوانین کاربری اراضی و نظارت بر ساخت وساز، عدم کفایت تجهیزات تخصصی، ناهماهنگی بین سازمانی در شرایط عادی، و فقدان برنامه های مدون بازتوانی روانی-اجتماعی پس از بحران است. با این حال، نقاط قوتی مانند ظرفیت بسیج سریع نیروها در زمان وقوع بحران (به ویژه در سیل و آتش سوزی) و وجود تجارب موفق مقطعی در واکنش سریع، به عنوان فرصت هایی برای بهبود شناسایی شدند. نتیجه گیری: نظام مدیریت بحران در شهرهای مورد مطالعه، بیشتر "واکنش محور" است تا "پیشگیرانه". برای گذار از این وضعیت و دستیابی به تاب آوری پایدار، این مقاله بر ضرورت تغییر نگرش از مدیریت بحران شهری به "حکمرانی بحران منطقه ای" تاکید می کند. بر این اساس، یک الگوی همکاری منطقه ای مبتنی بر تشکیل "کنسرسیوم مدیریت بحران شهرهای مرکزی مازندران" پیشنهاد می شود که بر اشتراک منابع، تدوین پروتکل های مشترک، اجرای مانورهای هماهنگ و تمرکز بر اقدامات پیشگیرانه و مبتنی بر شواهد استوار است.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران شهری ، مطالعه تطبیقی ، تاب آوری شهری ، قائم شهر ، ساری ، بابل ، حکمرانی بحران