عدالت فضایی در عصر شهرهای هوشمند: تحلیل تاثیر تحول دیجیتال بر نابرابری های شهری با تاکید بر کلان شهر شیراز

گسترش فناوری های دیجیتال و ظهور شهرهای هوشمند، یکی از مهم ترین تحولات نظام برنامه ریزی شهری در دهه های اخیر محسوب می شود. اگرچه شهرهای هوشمند با هدف ارتقای کیفیت زندگی، بهبود کارایی خدمات شهری و افزایش پایداری توسعه یافته اند، اما مطالعات جدید نشان می دهد که بهره گیری نامتوازن از فناوری های هوشمند می تواند به بازتولید یا حتی تشدید نابرابری های فضایی و اجتماعی در شهرها منجر شود. در این میان، مفهوم عدالت فضایی به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های ارزیابی موفقیت سیاست های شهر هوشمند مطرح شده است. عدالت فضایی بر توزیع عادلانه امکانات، خدمات، زیرساخت ها و فرصت های شهری میان شهروندان تاکید دارد و به دنبال کاهش شکاف های مکانی و اجتماعی در شهر است. هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر تحول دیجیتال و توسعه فناوری های شهر هوشمند بر عدالت فضایی و نابرابری های شهری با تاکید بر کلان شهر شیراز است. پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده و داده های آن از طریق مطالعه اسناد، منابع علمی معتبر داخلی و خارجی و گزارش های بین المللی گردآوری شده است. در این پژوهش، نقش فناوری هایی نظیر اینترنت اشیا، کلان داده ها، هوش مصنوعی و حکمرانی دیجیتال در بازتوزیع خدمات شهری و کاهش یا تشدید نابرابری های فضایی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که فناوری های هوشمند در صورت استقرار مبتنی بر اصول عدالت محور، می توانند زمینه دسترسی برابر شهروندان به خدمات شهری، حمل ونقل، اطلاعات و زیرساخت های عمومی را فراهم سازند. با این حال، نبود زیرساخت های دیجیتال متوازن، شکاف دیجیتال، تمرکز سرمایه گذاری در مناطق برخوردار و ضعف حکمرانی داده محور می تواند موجب تشدید نابرابری های فضایی شود. یافته ها همچنین نشان می دهد که کلان شهر شیراز برای حرکت به سوی شهر هوشمند عادلانه، نیازمند بازتعریف سیاست های توسعه شهری بر مبنای عدالت فضایی و عدالت دیجیتال است.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، شهر هوشمند ، عدالت دیجیتال ، نابرابری شهری ، شیراز