اثرات محیط زیستی فعالیت های شغلی بر کارکنان شرکت توربین سازی سعید مختاری حسن آباد

بیان مسئله و هدف: صنعت توربینسازی به دلیل فرآیندهای پیچیده تولید (جوشکاری قوسی، ریختهگری، رنگکاری صنعتی، مونتاژ سنگین) همواره با انتشار همزمان آلاینده های شیمیایی (کروم شش ظرفیتی، نیکل، تولوئن، اکسیدهای نیتروژن)، عوامل فیزیکی زیان آور (صدای بالای ۹۰ دسیبل، ارتعاش تمام بدن و موضعی) و ریسک های ارگونومیک (حمل دستی بار بالای ۲۵ کیلوگرم، حرکات تکراری) همراه است. با وجود پیامدهای شناخته شده برای سلامت کارکنان، مطالعات پیشین در ایران عمدتا تک عاملی بوده و اثرات ترکیبی و سینرژیک را نادیده گرفته اند. این تحقیق با هدف ارزیابی جامع اثرات محیط زیستی فعالیت های شغلی بر سلامت کارکنان شرکت توربین سازی توگا (اراک) و ارائه راهکارهای کنترلی اولویت بندی شده بر اساس مدل DPSIR انجام شد. این مطالعه مقطعی تحلیلی بر روی ۳۰۴ کارگر (از جامعه ۸۲۰ نفری) با نمونه گیری تصادفی طبق های متناسب انجام شد. اندازه گیری های میدانی شامل نمونه برداری فردی از آلاینده های هوا (پمپ SKC، آنالیز ICP-OES و GC-FID)، دزیمتری صدا (Cel-۳۵۰)، ارتعاش سنجی (SV-۱۰۶) و ارزیابی سلامت (اسپیرومتری، ادیومتری، پرسشنامه های نوردیک و ATS) بود. میانگین غلظت کروم شش ظرفیتی در واحد جوشکاری (۰.۰۱۶ mg/m³) معادل ۳.۲ برابر حد مجاز OSHA، تولوئن در واحد رنگ کاری (۲۴۲ mg/m³) معادل ۱.۳ برابر حد مجاز و تراز صدای معادل در سالن پرس (۹۸ دسیبل) ۱۳ دسیبل بالاتر از آستانه اقدام بود. شیوع سرفه مزمن در جوشکاران (۳۸.۲٪)، افت شنوایی در ریخته گران (۵۲.۲٪) و کمردرد مزمن در مونتاژکاران (۵۹.۱٪) ثبت شد. مدل رگرسیون لجستیک نشان داد که کار در واحد جوشکاری خطر آسم شغلی را ۴.۸ برابر (OR=۴.۸, P<۰.۰۰۱) و نمره REBA بالای ۸ خطر کمردرد را ۶.۹ برابر (OR=۶.۹, P<۰.۰۰۱) افزایش می دهد. اثر سینرژیک Cr(VI) و NO₂ منجر به آسیب DNA بیش از ۷۰٪ فراتر از جمع اثرات فردی شد. یافته ها نشان می دهد که شرکت توگا با بحران مواجهه شغلی فراتر از استانداردهای ملی و بین المللی روبروست. رویکردهای سنتی تک عاملی، ریسک واقعی را تا ۸۰٪ کمتر از مقدار واقعی برآورد می کنند. اجرای فوری اقداماتی نظیر نصب هود اگزوز موضعی قابل حمل در جوشکاری، جایگزینی رنگ های حلال دار با پایه آبی، تهیه کمک بالابرهای مکانیکی در مونتاژ، ایزوگام صوتی دستگاه های پرس و استقرار برنامه چرخش شغلی، می تواند شیوع بیماری های شغلی را تا ۵۰٪ کاهش دهد. همچنین توصیه می شود حداکثر سابقه کار مجاز در واحد جوشکاری به ۸ سال محدود شده و سیستم پایش بیولوژیک (بیومارکرهای Cr ادراری و ۸-OHdG) راه اندازی شود. این تحقیق برای اولین بار در صنعت توربین سازی ایران، مدل یکپارچه ارزیابی ریسک ترکیبی با رویکرد سینرژیک را ارائه می دهد که قابلیت تعمیم به سایر صنایع فلزی سنگین را دارد.

کلیدواژه ها:

اثرات محیط زیستی شغلی ، کروم شش ظرفیتی ، ارگونومی ، مدل DPSIR ، شرکت توربین سازی توگا