تاب آوری زیرساخت های عمرانی شهر در چارچوب مدیریت بحران و پدافند غیرعامل

امروزه رشد سریع شهرنشینی، افزایش تمرکز جمعیت در مناطق شهری و وابستگی گسترده زندگی روزمره به زیرساخت های عمرانی، اهمیت تاب آوری شهری را بیش از گذشته آشکار ساخته است. زیرساخت های حیاتی شامل شبکه های حمل ونقل، تاسیسات آب و فاضلاب، شبکه های انرژی، ساختمان های عمومی و سامانه های ارتباطی، شریان های اصلی حیات شهری محسوب می شوند و هرگونه اختلال در عملکرد آن ها می تواند پیامدهای گسترده اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به همراه داشته باشد. از این رو، افزایش تاب آوری این زیرساخت ها به یکی از مهم ترین اهداف برنامه ریزی شهری تبدیل شده است. مدیریت بحران به عنوان فرآیندی نظام مند در جهت پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی پس از وقوع حوادث، نقش مهمی در حفظ کارکرد زیرساخت های شهری ایفا می کند. در کنار آن، پدافند غیرعامل با بهره گیری از تدابیر غیرنظامی و غیرمسلحانه، به دنبال کاهش آسیب پذیری تاسیسات و زیرساخت های حیاتی در برابر تهدیدات طبیعی و انسان ساخت است. تلفیق این دو رویکرد می تواند زمینه ارتقای پایداری و ایمنی شهرها را فراهم آورد. در سال های اخیر وقوع زلزله ها، سیلاب ها، فرونشست زمین، تغییرات اقلیمی، حملات سایبری و تهدیدات ترکیبی، لزوم توجه به تاب آوری زیرساخت ها را بیش از پیش نمایان کرده است. تجربه کشورهای مختلف نشان می دهد که سرمایه گذاری در حوزه تاب آوری و کاهش آسیب پذیری زیرساخت ها، هزینه های ناشی از بحران ها را به طور چشمگیری کاهش می دهد و موجب تسریع روند بازگشت شهرها به شرایط عادی می شود. هدف این پژوهش بررسی ابعاد مختلف تاب آوری زیرساخت های عمرانی شهر در چارچوب مدیریت بحران و پدافند غیرعامل است. همچنین راهکارهای موثر برای افزایش ظرفیت مقابله، جذب، سازگاری و بازیابی زیرساخت ها در برابر انواع مخاطرات مورد تحلیل قرار گرفته و نقش برنامه ریزی، طراحی مهندسی و مدیریت شهری در تحقق شهرهای تاب آور مورد ارزیابی قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، زیرساخت های عمرانی ، مدیریت بحران ، پدافند غیرعامل ، ایمنی شهری ، کاهش آسیب پذیری