تاثیر مصالح نوین هوشمند در مداخلات مرمتی و احیای بناهای تاریخی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارزیابی فرصت ها و چالش های کاربست مصالح نوین هوشمند (شیشه های الکتروکرومیک، پوشش های خودتمیز شونده نانویی، بتن خودترمیم شونده و مواد تغییر فاز دهنده) در مداخلات مرمتی و احیای بناهای تاریخی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تطبیقی-تحلیلی با رویکرد هنجاری انجام شد؛ بدین معنا که ابتدا اصول کلیدی مرمت از منشورهای بین المللی، و نیز نارا، بورا و ICOMOS ۲۰۰۳ استخراج گردید سپس چهار نوع مصالح هوشمند با مرور نظام مند ۲۰ مقاله بین المللی انتخاب و بر اساس پنج معیار (سازگاری، بصری، برگشت پذیری، بهبود، دوام، هزینه و تایید در اسناد مرمت) ارزیابی شدند. مطالعه موردی به صورت شبیه سازی مفهومی روی بنایی فرضی با ویژگی های معماری دوره قاجار انجام گرفته است. یافته ها نشان می دهد که مهم ترین فرصت های کاربست این مصالح عبارتند از کاهش هزینه های نگهداری، پایش پنهان رطوبت و دما بدون آسیب به بافت تاریخی و افزایش طول عمر مصالح بومی؛ در مقابل، چالش های اساسی شامل تعارض با اصل تشخیص پذیری و برگشت پذیری، خطر تغییر هویت بصری بنا و نبود ضوابط فنی مدون در ایران است. نتیجه آنکه مصالح هوشمند در صورت به کارگیری در بخش های غیرنمایان یا با قابلیت برگشت پذیری کامل می توانند ابزاری مکمل در مرمت مدرن باشند اما هرگز نباید جایگزین مستقیم مصالح اصیل تاریخی شوند. در پایان چارچوبی چهار سطحی غیردیداری، نیمه دیداری، دیداری مجاز و دیداری ممنوع برای کاربرد این مصالح پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

مصالح هوشمند ، مرمت بناهای تاریخی ، شیشه الکتروکرومیک ، بتن خود ترمیم ، برگشت پذیری ، چارچوب چهار سطحی