مطالعه تطبیقی گفتمان زیبایی شناسی معماری حرم امام رضا (ع) و بازتاب آن در الگوهای ایرانی - اسلامی

معماری حرم امام رضا (ع) به عنوان یکی از مهمترین کانون های شکل گیری و تداوم معماری اسلامی در ایران، نقشی بنیادین در تولید و بازتولید گفتمان زیبایی شناسی ایرانی - اسلامی ایفا کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی گفتمان زیبایی شناسی معماری حرم رضوی و بررسی بازتاب آن در الگوهای شاخص معماری ایرانی - اسلامی انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و داده ها از طریق مطالعات اسنادی تحلیل بصری اجزای معماری نظیر گنبد، ایوان ها، مقرنس ها، کاشی کاری و هندسه فضایی و مقایسه آنها با نمونه های برجسته معماری اسلامی ایران در دوره های مختلف تاریخی گردآوری شده است. چارچوب نظری پژوهش بر مبنای مفاهیم زیبایی شناسی اسلامی شامل وحدت در، کثرت، نمادگرایی، معنا بخشی فضایی و پیوند فرم و معنا شکل گرفته و در قالب یک مدل تحلیلی تطبیقی به کار گرفته شده است. نتایج نشان می دهد که معماری حرم امام رضا (ع) نه تنها بازتاب دهنده الگوهای پیشین معماری اسلامی ایران است، بلکه خود به عنوان یک الگوی مرجع و مولد در تثبیت و گسترش مولفه های زیبایی شناختی در معماری مذهبی و شهری ایران نقش تعیین کننده ای داشته است. به ویژه تداوم و تحول عناصر تزئینی و فضایی در این مجموعه موجب شکل گیری یک گفتمان پویا شده که میان سنت و نوآوری تعادل برقرار می کند. نوآوری اصلی این پژوهش در خوانش گفتمانی و تطبیقی معماری حرم رضوی به عنوان یک نظام زیبایی شناختی تاثیرگذار است که می تواند به عنوان مبنایی نظری برای مطالعات آینده در حوزه معماری اسلامی و طراحی معاصر الهام گرفته از الگوهای ایرانی- اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

معماری اسلامی ایران ، گفتمان زیبایی شناسی ، حرم امام رضا (ع) ، تحلیل تطبیقی ، الگوهای ایرانی - اسلامی ، معنا و فرم