ارزیابی نقش استراتژیک مدیریت HSE در نظارت کنترل و هوشمندسازی منابع طبیعی و محیط زیست به روش SWOT؛ مطالعه موردی اکوسیستم دامنه کوه دراک شیراز

مسیر با توجه به تشدید تخریب اکوسیستم های کوهپایهای ناشی از مداخلات انسانی ادغام فناوری های نوین با نظام های مدیریتی برای حفاظت از محیط زیست ضروری است. این پژوهش با هدف گذار از نظارت های سنتی به حکمرانی هوشمند، نقش استراتژیک مدیریت HSE را در پایش لحظه ای و هوشمندسازی مدیریت منابع طبیعی دامنه کوه دراک ارزیابی می کند. این پژوهش در راستای دستیابی به درک عمیق و جامع از نقش مدیریت HSE در ارتقای نظارت، کنترل و هوشمندسازی اکوسیستم کوه دراک شیراز تدوین گردید. این مطالعه با رویکرد آمیخته از طریق تحلیل های مکانی (GIS)، سنجش از دور (RS) و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) انجام شد. در بخش هوشمندسازی پتانسیل به کارگیری شبکه ای از حسگرهای اینترنت اشیاء (IOT) برای پایش شاخص های زیستی کیفیت خاک، رطوبت و پوشش گیاهی مورد سنجش قرار گرفت. داده های آماری از طریق پیمایش متخصصین (n=۸۵) و تحلیل اولویت بندی شاخص ها با روش دلفی فازی استخراج شد. یافته ها نشان می دهد که پیاده سازی سامانه مدیریت هوشمند HSE می تواند ضریب دقت نظارت بر تغییرات کاربری اراضی را تا ۶۵ درصد و سرعت واکنش به رخدادهای زیست محیطی مانند آتش سوزی های محلی یا تخلیه غیرمجاز پسماند را تا ۴۰ درصد افزایش دهد. نتایج تحلیل عاملی تایید کرد که متغیر هوشمندسازی نظارت با ضریب (P=۰.۷۸) قوی ترین پیش بین ارتقای سطح حفاظت از اکوسیستم دراک است. همچنین تحلیل های GIS نشان داد که استقرار تنها ۵ ایستگاه پایش هوشمند در نقاط استراتژیک کوه دراک پوشش نظارتی فعلی را از ۲۵ درصد به ۸۵ درصد کل منطقه ارتقا خواهد داد. مدیریت HSE در پارادایم نوین دیگر محدود به نظارت های میدانی دوره ای نیست؛ بلکه با اتکا به داده کاوی زیست محیطی و پایش برخط به کانون اصلی تصمیم گیری هوشمند بدل می شود. پژوهش حاضر اثبات می کند که هوشمندسازی در اکوسیستم دامنه دراک هزینه های نظارتی را در بلندمدت تا ۳۰ درصد کاهش و تاب آوری اکوسیستم را به طور معناداری بهبود می بخشد. ارائه مدل داشبورد جامع مدیریت زیست محیطی به عنوان راهکار عملیاتی نهایی پیشنهاد می شود. نتایج ارزیابی در اکوسیستم دامنه کوه دراک شیراز SWOT نشان می دهد استفاده از داده های ماهواره ای برای مدیریت هوشمند و تبدیل کوه دراک به یک مرکز تحقیقاتی پایش اکوسیستم دارای نقطه قوت و فرصت و استراتژی تهاجمی (S-O)، به کارگیری تکنولوژی های پایش خودکار برای مهار تغییر کاربری و کاهش نرخ فرسایش دارای نقطه ضعف + فرصت و استراتژی اصلاحی (W-O)، استفاده از ارزش زیستی کوه برای متقاعد کردن سیاست گذاران جهت جلوگیری از پیشروی ساخت و ساز توسعه کنترل شده دارای قوت + تهدید و استراتژی دفاعی (S-T)، تدوین نقشه ریسک بحرانی آتش سوزی و فرسایش برای جلوگیری از فروپاشی کامل اکوسیستم در اثر خشکسالی دارای نقطه ضعف + تهدید و استراتژی بقا (W-T) می باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت هوشمند HSE ، اکوسیستم کوه دراک ، اینترنت اشیاء (IOT) ، تحلیل مکانی (GIS) ، حکمرانی محیط زیستی ، پایش لحظه ای