گذار انرژی و تاب آوری اقتصادی در اقتصادهای مبتنی بر سوخت نقش فناوریهای نوین در کاهش وابستگی؛ شواهدی از کشورهای صادر کننده نفت

گذار انرژی در اقتصادهای مبتنی بر سوخت چالشی حیاتی برای حفظ ثبات و تاب آوری اقتصادی در عصر کربن زدایی است. اگرچه ادبیات موجود بر لزوم کاهش وابستگی به نفت و گاز تاکید دارد اما نقش دقیق فناوریهای نوین به عنوان اهرمی برای تسریع این گذار و تقویت تاب آوری اقتصادی در کشورهای صادر کننده نفت همچنان نیازمند واکاوی بیشتر است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیرگذار انرژیهای تجدیدپذیر بر تاب آوری اقتصادی در اقتصادهای نفتی انجام شده است. این مطالعه با رویکردی تحلیلی توصیفی و با استفاده از داده های پانل داده ای شامل ۱۵ کشور صادر کننده بزرگ نفت در بازه زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳ انجام شده است. برای سنجش تاب آوری اقتصادی از شاخص های ترکیبی شامل نوسانات تولید ناخالص داخلی (GDP)، تنوع بخشی به صادرات و ثبات مالی استفاده شده است. همچنین نقش فناوری از طریق شاخص های نوآوری سبز و سهم انرژی های تجدیدپذیر در سبد انرژی سنجیده شد. مدل سازی با استفاده از روش آزمون های ریشه واحد با ساختار شکست و برآوردگر حداقل مربعات معمولی اصلاح شده (FMOLS) برای کنترل هم خطی و ناهمگنی انجام گرفت. نتایج نشان می دهد که بین توسعه فناوری های انرژی پاک و تاب آوری اقتصادی رابطه معنادار و مثبتی وجود دارد. به ویژه، افزایش سهم انرژی های تجدیدپذیر در سبد انرژی نوسانات اقتصادی ناشی از شوک های قیمت نفت را به طور قابل توجهی کاهش می دهد، همچنین یافته ها حاکی از آن است که فناوری های نوین با ایجاد زنجیره های ارزش جدید و جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی (FDI) در بخش سبز به تنوع بخشی ساختاری اقتصاد کمک می کنند. با این حال این رابطه تحت تاثیر کیفیت نهادها و زیرساخت های دیجیتال قرار دارد؛ به طوری که در کشورهای با حکمرانی ضعیف تر، اثرات مثبت فناوری کمرنگ تر است. گذار به انرژی های تجدیدپذیر در اقتصادهای نفتی نه تنها یک ضرورت زیست محیطی، بلکه یک استراتژی هوشمندانه اقتصادی برای افزایش تاب آوری است. فناوری های نوین با کاهش هزینه های حاشیه ای تولید انرژی پاک و ایجاد اشتغال های سبز وابستگی به درآمدهای نفتی را کاهش می دهند. سیاست گذاران این کشورها باید با تمرکز بر توسعه زیرساخت های دیجیتال، اصلاح یارانه های سوخت فسیلی و ایجاد مشوق های نوآوری بستر لازم را برای بهره برداری حداکثری از پتانسیل های انرژی پاک فراهم کنند.

کلیدواژه ها:

گذار ، انرژی ، تاب آوری اقتصادی ، فناوری های نوین ، اقتصادهای نفتی ، توسعه پایدار ، کربن زدایی