مفهوم تناسب معماری در زیبایی شناسی افلاطون: خوانشی از نسبت، اندازه و نظم

مفهوم تناسب در معماری، ریشه در ژرف ترین لایه های اندیشه ی فلسفی درباره ی زیبایی دارد و بی گمان، برای درک اصیل آن، باید به سرچشمه های نخستین این اندیشه در یونان باستان بازگشت. در فلسفه ی افلاطون، زیبایی نه یک صفت سطحی یا سلیقه ای شخصی، بلکه حقیقتی عینی و والا است که در گرو نظم، اندازه و نسبت درونی اشیاء و حتی کل کیهان جلوه گر می شود. این مقاله می کوشد تا با رویکردی تفسیری و بر اساس آرای افلاطون در محاورات سقراطی، به ویژه در رساله های تیمائوس، فایدروس و ضیافت، پیوندی معنادار میان این مفهوم کهن از زیبایی و اصل تناسب در معماری برقرار سازد. پرسش اساسی آن است که آیا می توان از نسبت و نظم افلاطونی، به عنوان دو مولفه ی بنیادین در شکل گیری زیبایی، خوانشی نوین برای نظریه ی معماری معاصر ارائه داد که فراتر از کاربرد صوری یا کمی تناسبات، به بازآفرینی حس کیهانی نظم و هماهنگی در فضای معماری بینجامد. این پژوهش نشان خواهد داد که تناسب در اندیشه ی افلاطون، صرفا یک قاعده ی ریاضی برای تقسیم فضا نیست، بلکه زبانی نمادین برای بیان غایت شناختی اثر و پیوند آن با حقیقتی برتر است. بر این اساس، معماری متکی بر تناسب افلاطونی، معماری خلق نظم آشکار از دل پیچیدگی های جهان محسوس و دعوت انسان به شهودی فراتر از امور روزمره خواهد بود و زیبایی آن در گرو همین توانایی نمادین و هستی شناختی اش است.

کلیدواژه ها:

تناسب معماری ، زیبایی شناسی افلاطون ، نظم و اندازه ، ایده ی زیبایی ، نظریه ی مثل