تحول برنامه ریزی شهری با رویکرد شهر ۱۵ دقیقه ای: مرور مفاهیم، شاخص ها و چالش ها

در دهه های اخیر، گسترش شهرهای خودرومحور، نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات شهری و کاهش کیفیت زندگی شهروندان، برنامه ریزی شهری را با چالش های جدی مواجه ساخته است. در پاسخ به این مسائل، رویکردهای نوین برنامه ریزی شهری با تاکید بر انسان محوری، محله محوری و پایداری شهری مورد توجه قرار گرفته اند. یکی از برجسته ترین این رویکردها، مفهوم «شهر ۱۵ دقیقه ای» است که بر دسترسی شهروندان به خدمات و فعالیت های روزمره در فاصله ای کوتاه و با استفاده از شیوه های حمل ونقل فعال تاکید دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل رویکرد شهر ۱۵ دقیقه ای، به صورت یک مقاله مروری تحلیلی به بررسی ادبیات علمی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ پرداخته است. در این راستا، مقالات منتخب از پایگاه های معتبر علمی مورد تحلیل قرار گرفته و مفاهیم نظری، شاخص های کلیدی و چالش های اجرایی این رویکرد استخراج و دسته بندی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که شهر ۱۵ دقیقه ای به عنوان چارچوبی نوین در برنامه ریزی شهری، ظرفیت بالایی در ارتقای عدالت فضایی، کاهش وابستگی به خودرو، تقویت حیات محله ای و بهبود کیفیت زندگی شهروندان دارد. با این حال، تحقق این رویکرد با چالش هایی همچون ساختار کالبدی موجود شهرها، محدودیت های نهادی، نابرابری های اجتماعی و ضعف در سیاست گذاری یکپارچه مواجه است. نتایج این مطالعه می تواند مبنایی برای توسعه پژوهش های آینده و اتخاذ رویکردهای کارآمدتر در برنامه ریزی شهری معاصر فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

شهر ۱۵ دقیقه ای ، برنامه ریزی شهری ، عدالت فضایی ، توسعه شهری پایدار