هوش مصنوعی و تحول پارادایمی در مدیریت شهری: از واکنش پذیری به تاب آوری پیش نگر در پیوند با طبیعت شهری

رشد سریع شهرنشینی، تغییرات اقلیمی و افزایش پیچیدگی سیستم های شهری، مدیریت شهری را با چالش های چندبعدی و فزاینده مواجه ساخته است. در این میان، رویکردهای سنتی و واکنشی مدیریت شهری، توان پاسخگویی موثر به بحران های نوظهور نظیر آلودگی هوا، سیلاب های شهری، جزایر حرارتی و فشار بر زیرساخت های حیاتی را از دست داده اند. هم زمان، توسعه فناوری های هوش مصنوعی و افزایش توجه به طبیعت شهری و راهکارهای مبتنی بر طبیعت زمینه شکل گیری پارادایم های جدید در حکمرانی شهری را فراهم کرده است. این پژوهش با هدف تبیین نقش هوش مصنوعی در گذار از مدیریت واکنشی به تاب آوری پیش نگر، یک مرور نظام مند ادبیات (SLR) بر اساس چارچوب PRISMA در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ انجام می دهد. داده های پژوهش از پایگاه های معتبر علمی شامل Scopus، Web of Science، ScienceDirect، SpringerLink و Emerald استخراج شده و پس از فرآیند غربال گری، ۱۸۰ مقاله علمی مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که مطالعات موجود عمدتا به صورت جزیره ای توسعه یافته اند؛ به گونه ای که پژوهش های هوش مصنوعی بیشتر بر تحلیل داده و پیش بینی تکنیکی متمرکز بوده، در حالی که مطالعات طبیعت شهری عمدتا رویکردی اکولوژیک داشته اند. همچنین، ارتباط میان هوش مصنوعی، طبیعت شهری و تاب آوری پیش نگر هنوز فاقد یک چارچوب یکپارچه در حکمرانی شهری است. در پاسخ به این شکاف، پژوهش حاضر یک چارچوب مفهومی چهارلایه شامل «لایه داده شهری»، «لایه تحلیل هوش مصنوعی»، «لایه طبیعت شهری و تاب آوری» و «لایه حکمرانی پیش نگر» ارائه می دهد. این چارچوب، شهر را به عنوان یک سیستم یادگیرنده و تطبیقی بازتعریف می کند که در آن داده، اکولوژی و تصمیم سازی هوشمند به صورت یکپارچه عمل می کنند. نتایج پژوهش نشان می دهد که همگرایی هوش مصنوعی، طبیعت شهری و حکمرانی آینده محور می تواند زمینه ساز تحول پارادایمی در مدیریت شهری شده و مسیر حرکت به سوی شهرهای تاب آور، هوشمند و پایدار را تسهیل کند.

کلیدواژه ها:

تحول پارادایمی ، هوش مصنوعی ، مدیریت شهری ، تاب آوری ، طبیعت شهری