هوش مصنوعی و حکمرانی شهری (تحلیل فرصت ها، چالش ها و طراحی چارچوبی اخلاقی -نهادی برای شهرهای ایرانی)

حکمرانی شهری در عصر دیجیتال با ظهور هوش مصنوعی (AI) در حال عبور از پارادایم های سنتی است. این مقاله با روش مرور نظام مند انتقادی، به تحلیل تحولات ناشی از هوش مصنوعی در مولفه های حکمرانی شهری، شامل تصمیم گیری، ارائه خدمات، مشارکت شهروندی و پاسخگویی می پردازد. هدف، ارائه چارچوبی بومی برای مواجهه هوشمندانه با این تحولات در بستر شهرهای ایران است. یافته ها نشان می دهد هوش مصنوعی از طریق اتوماسیون تصمیمات، پیش بینی سازی سیاستی و شخصی سازی خدمات، فرصت هایی بی سابقه برای افزایش کارایی، شفافیت و پاسخگویی شهری ایجاد می کند. با این حال، این فناوری همزمان با چالش های عمیقی همچون تشدید نابرابری های قضایی، کاسته شدن از حساب پذیری انسانی، قضاوت های الگوریتمی تبعیض آمیز و تهدید حریم خصوصی جمعی همراه است. تحلیل حاضر موکد می سازد که این چالش ها ریشه در یک شکاف حکمرانی دارد: سرعت تحول فناوری از سرعت شکل گیری نهادهای نظارتی، قوانین و ظرفیت های حرفه ای لازم پیشی گرفته است. در نتیجه، مقاله با ترکیب ادبیات بین المللی و ملاحظات بومی، چهارچوب نهادی-اخلاقی سه سویه ای را پیشنهاد می دهد که بر پایه های "قانون گذاری چالاک و پیش گیرانه"، "سازوکارهای نظارتی مستقل چندذینفعه"، و "سواد دیجیتالی عمومی و تخصصی" استوار است. این چارچوب بر این فرض است که حکمرانی هوش مصنوعی نمی تواند منحصرا فنی یا واکنشی باشد، بلکه باید به عنوان یک پروژه سیاسی-اجتماعی پیش دستانه درک شود که در آن، ارزش های دموکراتیک، عدالت قضایی و مصالح عمومی در هسته طراحی و استقرار سیستم های هوشمند قرار گیرند. شهرهای ایران می توانند با اتخاذ این نگرش، از هوش مصنوعی نه به عنوان غایت، بلکه به مثابه ابزاری در خدمت تحقق حکمرانی شهری عادلانه تر، انعطاف پذیرتر و مردم محورتر بهره برداری کنند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی شهری ، هوش مصنوعی ، اتوماسیون دولتی ، عدالت الگوریتمی ، چارچوب اخلاقی ، حکمرانی داده ، شهرهای ایران